تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ ما يَکُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ ما يُوحى إِلَيَّ إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ «15» قُلْ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما تَلَوْتُهُ عَلَيْکُمْ وَ لا أَدْراکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ «16» فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآياتِهِ إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ «17»
ترجمه
و چون خوانده شود بر آنها آيات واضحات ما گويند آنانکه اميد ندارند ملاقات ما را بياور قرآنى جز اين يا تبديل کن آنرا بگو نميباشد براى من
جلد 3 صفحه 10
آنکه تبديل نمايم آنرا از پيش خود پيروى نميکنم مگر آنچه را وحى شود بمن همانا من ميترسم اگر نافرمانى کنم پروردگارم را از عذاب روزى بزرگ
بگو اگر ميخواست خدا نميخواندم آنرا بر شما و دانا نميکرد شما را بآن پس بتحقيق درنگ کردم در ميان شما عمرى پيش از آن آيا پس تعقّل نميکنيد
پس کيست ستمکارتر از کسيکه افترا بندد بر خدا دروغى را يا تکذيب کند آيتهاى او را بدرستيکه رستگار نشوند گناهکاران
تفسير
کسانيکه اعتقاد به مبدء و معاد نداشتند بنحو جدّ يا استهزاء از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تقاضا مينمودند که قرآن را تغيير دهد بکلّى يا تبديل نمايد بعضى از آيات آنرا از قبيل مذمّت از بت و بت‌پرستان و عذاب آنها در آخرت و خداوند اوّلا دستور فرمود به پيغمبر خود که در جواب آنها بفرمايد که من حقّ تغيير و تبديل در کلام الهى را ندارم بلکه وظيفه من ابلاغ آيات الهى است بدون کم و زياد نمودن حرفى و اگر خواسته باشم بتقاضاى شما عمل نمايم مستحقّ عقوبت روز قيامت خواهم شد که بايد هر کس از چنين روزى بترسد و بر خلاف وظيفه خود رفتار ننمايد و ثانيا استدلال فرمايد بر آنکه قرآن کلام الهى و اتيان بآن از عهده بشر خارج است باين تقريب که من مدت چهل سال در ميان شما زندگانى نمودم بدون آنکه درس بخوانم و خطّ بنويسم و با عالمى مراوده نمايم چگونه ممکن است بخودى خود بتوانم کتابى بياورم که جامع تمام علوم و معارف حقه حقيقيّه باشد با استقرار در اعلى درجه فصاحت و بلاغت که تمام شما با آنکه از فصحاء و بلغاء درجه يک دنيا هستيد عاجزيد از اتيان به مثل آن پس معلوم ميشود آنچه را من تلاوت بر شما نمودم خداوند خواسته که بر زبان من جارى فرمايد و اعلام کند شما را بآن بتوسط من آيا شما تدبّر و تفکرّ و تعقّل نميکنيد تا بيابيد صدق اين مقال و حقيقت حال را که اين کلام خدا است و از سنخ مقالات عادى بشر نيست و چه خلاف و تجاوز از حقّ و حدّى است بالاتر و برتر از افتراء بخدا که از من توقع داريد و تکذيب آيات او که خودتان مرتکب ميشويد با آنکه اهل جرم و گناه برستگارى و فلاح نائل نخواهند شد و بعضى گفته‌اند مراد از آوردن قرآنى غير اين در آيه اوّل آنستکه با وجود اين قرآن کتاب ديگرى آورده شود و مراد از تبديل رفع آن و اثبات ديگر است و بنظر
جلد 3 صفحه 11
حقير مراد از هر دو جمله يک معنى است نهايت آنکه گاهى از مرام خودشان بعبارت اول تعبير مينمودند و گاهى بعبارت دوّم لذا در جواب بيک تعبير اکتفا شده است و تلقاء اسم مصدر است بمعنى جهت مقابل و عمر بسکون ميم و ضمّ آن استعمال ميشود و معناى آن واضح است.