تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَضُرُّهُمْ وَ لا يَنْفَعُهُمْ وَ يَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِکُونَ «18» وَ ما کانَ النَّاسُ إِلاَّ أُمَّةً واحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَ لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيما فِيهِ يَخْتَلِفُونَ «19» وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ «20»
ترجمه
و مى‌پرستند غير از خدا چيزى را که ضرر نميرساند آنها را و نفع نميدهد آنانرا و ميگويند اينها شفيعان مايند نزد خدا بگو آيا خبر ميدهيد خدا را بآنچه نميداند در آسمانها و نه در زمين منزّه است او و برتر از آنچه شريک ميدانند
و نبودند مردم مگر امّتى يگانه پس اختلاف کردند و اگر نبود امرى که سبقت گرفته بود از پروردگار تو هر آينه حکم کرده ميشد ميان آنها در آنچه در آن اختلاف مينمودند
و ميگويند چرا فرستاده نشد بر او آيتى از پروردگارش پس بگو جز اين نيست که غيب مر خدايرا است پس منتظر باشيد بدرستيکه من با شما از منتظرانم.
تفسير
بت پرستان عبادت ميکنند مصنوعات خودشان را که واضح است آنها قادر بر نفع و ضرر کسى نيستند و چون از ايشان سؤال شود که چرا چنين عمل لغوى را بجا ميآوريد ميگويند اينها شفيعان ما هستند نزد خدا و بتوسط اينها حاجات دنيوى و اخروى ما بر آورده ميشود لذا خداوند به پيغمبر خود دستور فرمود که بآنها بفرمايد که خداوند به چنين امرى که شما ادّعاء مى‌کنيد عالم نيست و اين دليل است بر آنکه ادّعاء شما باطل است چون اگر حق بود خداوند عالم بآن بود و او منزّه و مبرّى است از شريک و شبيه و عديلى که بتواند نفوذ در اراده او نمايد و مردم در بدو خلقت متديّن بدين فطرى بودند که توحيد است و اختلاف بوساوس شيطان بعدا پيدا شد که بعضى مشرک شدند و بعضى موحّد و اگر خداوند مقدّر نفرموده بود که دين اختيارى باشد حکم ميفرمود ما بين آنها بطوريکه رفع اختلاف شود و همه موحّد شوند ولى مقتضاى حکمت آن بود که دنيادار تکليف و اختيار باشد و
جلد 3 صفحه 12
آخرت دار ثواب و عقاب و اينکه ميگويند چرا معجزه‌اى براى پيغمبر از طرف خداوند نازل نميشود که حق بر همه منکشف شود بطوريکه احدى در دين باطل باقى نماند بگو در جواب آنها که ظهور حجّت غائب بامر خدا است پس منتظر چنين روزى باشيد که او ظاهر شود و دين حقّ بطوريکه شما ميخواهيد آشکار گردد منهم با شما از منتظران آن روزم و شمّه‌اى از اين مقال در سوره بقره در ذيل آيه الذين يؤمنون بالغيب و آيه کان النّاس امّة واحدة گذشت و چون اقوال مفسّرين در تفسير اين آيات مختلف بود حقير از ذکر آنها اعراض و به بيان نظريّه خود اکتفا نمودم و اللّه اعلم.