اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا تُتلي عَلَيهِم آياتُنا بَيِّنات‌ٍ قال‌َ الَّذِين‌َ لا يَرجُون‌َ لِقاءَنَا ائت‌ِ بِقُرآن‌ٍ غَيرِ هذا أَو بَدِّله‌ُ قُل ما يَکُون‌ُ لِي أَن أُبَدِّلَه‌ُ مِن تِلقاءِ نَفسِي إِن أَتَّبِع‌ُ إِلاّ ما يُوحي إِلَي‌َّ إِنِّي أَخاف‌ُ إِن عَصَيت‌ُ رَبِّي عَذاب‌َ يَوم‌ٍ عَظِيم‌ٍ «15»
و زماني که تلاوت شود بر اينکه مشرکين و کفار آيات ما که قرآن باشد گفتند
جلد 9 - صفحه 359
کساني که اميد ندارند ملاقات ما را که بياور بقرآني غير اينکه قرآن يا تبديل کن او را بگو نيست از براي من اينکه تبديل کنم قرآن را از پيش خود من متابعت نميکنم مگر آنچه وحي برسد بمن محققا من ميترسم اگر عصيان کنم پروردگار خود را عذاب روز عظيم را تنبيه- قرآن مجيد بزرگ معجزه پيغمبر اسلام است و معجزه فعل الهي است و نشانه خداوندي است که بدست و زبان نبي جاري ميشود و پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نميتواند باختيار خود هر وقت بخواهد اتيان کند چون بشر است و از قدرت بشر خارج است و کفار و مشرکين براي عدم قبول اعذاري ميتراشند و بهانه‌هايي ميگيرند من جمله اينکه وَ إِذا تُتلي عَلَيهِم آياتُنا بَيِّنات‌ٍ آيات شريفه قرآن مجيد که با بيان روشن و ادله واضحه و احکام متقنه راه سعادت را نشان ميدهد و انذار از آنچه موجب شقاوت است ميفرمايد قال‌َ الَّذِين‌َ لا يَرجُون‌َ لِقاءَنَا که اصلا معتقد بمعاد نيستند براي بهانه‌گيري و عذرتراشي گفتند ائت‌ِ بِقُرآن‌ٍ غَيرِ هذا زيرا اينکه قرآن مذمت از خدايان ما ميکند و مفاسد اخلاق ما را نشان ميدهد و نکوهش از اعمال ما ميکند أَو بَدِّله‌ُ فرق اينکه دو جمله اينست که اتيان بغير اينکه قرآن اينست که خداوند کتاب ديگري و آيات ديگري بفرستد که بر خورد به الاهان ما نشود و فضايح اخلاق و اعمال ما را فاش نکند، و اما تبديل همين قرآن باشد لکن خود اينکه جملاتي که باعث نکوهش ما است از او برداري و بجاي او تمجيد از خدايان ما و تعريف از کردارهاي ما باشد بجاي آن بگذاري.
و اما جواب از اتيان بغير آن از قدرت پيغمبر خارج است چون معجزه است و احدي قدرت بر اتيانش ندارد.
و اما تبديل اگر چه تحت قدرت پيغمبر است که بعض حملات قرآن را بيان نکند و بجاي نعم، لا بگذارد و بالعکس لکن معصيت بزرگ است که دروغ و افتراء
جلد 9 - صفحه 360
بخدا بستن است و مقام عصمت مانع از آنست لذا در جواب آنها بفرما قُل ما يَکُون‌ُ لِي أَن أُبَدِّلَه‌ُ مِن تِلقاءِ نَفسِي زيرا منافي با مقام رسالت است و معصيت بزرگ است چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد تَنزِيل‌ٌ مِن رَب‌ِّ العالَمِين‌َ وَ لَو تَقَوَّل‌َ عَلَينا بَعض‌َ الأَقاوِيل‌ِ لَأَخَذنا مِنه‌ُ بِاليَمِين‌ِ ثُم‌َّ لَقَطَعنا مِنه‌ُ الوَتِين‌َ فَما مِنکُم مِن أَحَدٍ عَنه‌ُ حاجِزِين‌َ حاقه آيه 43 الي 47، و نيز ميفرمايد ما ضَل‌َّ صاحِبُکُم وَ ما غَوي وَ ما يَنطِق‌ُ عَن‌ِ الهَوي إِن هُوَ إِلّا وَحي‌ٌ يُوحي عَلَّمَه‌ُ شَدِيدُ القُوي نجم آيه 2 الي 5، لذا ميفرمايد إِن أَتَّبِع‌ُ إِلّا ما يُوحي إِلَي‌َّ هر چه او بفرمايد بيان ميکنم
در پس آينه طوطي صفتم داشته‌اند || آنچه استاد ازل گفت بگو ميگويم
إِنِّي أَخاف‌ُ إِن عَصَيت‌ُ رَبِّي عَذاب‌َ يَوم‌ٍ عَظِيم‌ٍ اشکال- مثل وجود پيغمبري صلّي اللّه عليه و آله و سلّم چگونه خوف از عذاب دارد با اينکه خيال معصيت در قلب مبارکش خطور نکرده و همچنين ساير معصومين.
جواب- دو قسم خوف داريم يکي آنکه معصيتي از او صادر شده نميداند آيا با او چه مي‌کنند عفو يا عذاب ديگر خوف دارد که جلوگير ميشود از ارتکاب معصيت که معناي عدالت اينست که خوفي از روي قوّت ايمان در قلب ايجاد ميشود که جلوگير از کبائر و اصرار بر صغائر و منافيات مروّت باشد و اينکه هم درجات بسيار دارد هر چه ايمان قوي‌تر خوف شديدتر و جلوگيري بيشتر ميشود تا بدرجه عصمت برسد که جلوگير از خيال معاصي حتي از ترک اولي ميشود و اينکه آيه اينکه معنا را نشان ميدهد که من محال است معصيت کنم از جهت خوف که ميفرمايد إِنِّي أَخاف‌ُ إِن عَصَيت‌ُ رَبِّي
361