تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما تَلَوْتُهُ عَلَيْکُمْ وَ لا أَدْراکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ «16»
بعد از آن بر صدق دعوى و نبوت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله تنبيه مى‌فرمايد:
قُلْ لَوْ شاءَ اللَّهُ: بگو اى پيغمبر اگر خواستى خداى تعالى. ما تَلَوْتُهُ عَلَيْکُمْ: نخواندمى و تلاوت ننمودمى بر شما آنچه بر من نازل شده.
«1» سوره نجم آيه 3 و 4.
ج5، ص 279
وَ لا أَدْراکُمْ بِهِ: و شما را دانا نکردى خداوند سبحان به قرآن، پس اثر فضل و رحمت الهى است که مرا امر نمود به تلاوت، و شما را اعلام فرمود به آن بر زبان من. مراد آن است که اين امر به مشيت اللّه باشد نه اراده من، تا بتوانم آن را مطابق تمنا و درخواست شما گردانم. بعد از آن تقرير اين معنى فرمايد که: فَقَدْ لَبِثْتُ فِيکُمْ: پس بتحقيق درنگ کردم من در ميان شما. عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ: عمرى دراز که مدت چهل سال بود پيش از نزول قرآن، يعنى در آن مدت که مبعوث نبودم، نه من قرآن براى شما تلاوت مى‌کردم و نه شما به آن دانا بوديد.
تبصره- آيه شريفه اشاره است به آنکه قرآن معجزه و خارق عادت است، چه هر که ميان جماعتى چهل سال زندگانى کند، که در اين مدت ممارست علمى و مشاهده عالمى و مطالعه کتابى و انشاء شعرى و خطبه‌اى ننمايد، بعد از آن کتابى بر ايشان بخواند که هيچ فصيح و بليغى به مثل آن اتيان نتواند نمود و بر تمام کتب و منظوم و منثور فصيحه و بليغه فائق باشد و محتوى بر قوائد اصول و فروع و مبين قوانين انتظامات امور معاش و معاد جامعه بشر را تا انقراض عالم، هر آينه ثابت و محقق نمايد بر تمام عالم که خارق عادت و از جانب ذات احديت خداى تعالى نازل گشته.
أَ فَلا تَعْقِلُونَ: آيا پس چرا در نمى‌يابيد و تعقل نمى‌کنيد در چنين کسى که چهل سال در ميان شما بوده و ممارست علمى و مجالست عالمى ننموده، کلامى بر شما تلاوت که فصحاى عرب از کمال بلاغت آن حيرانند و بلغاى ديوان الادب از کمال فصاحت آن انگشت تحير در دندان.
له معان کموج البحر فى مدد
و فوق جوهره فى الحسن و القيم
و معذلک از احوال ماضى و مستقبل کاملا خبر مى‌دهد تا دريابيد که صدور اين کلام از چنين مردى خارق عادت و محقق صدق ادعاى نبوت او باشد.
ايقاظ- وليد بن مغيره از افصح فصحاى عصر، و غايت عداوت با حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله داشت. روزى آيه‌اى از قرآن از آن حضرت شنيد، بعد از برگشتن، به قوم خود گفت: امروز کلامى از حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله شنيدم که نه کلام جن است نه کلام انس، بدرستى که براى آن کلام، حسن و
ج5، ص 280
ملاحت و قبول و حلاوتى است، اعلاى آن ميوه دهنده و اسفل آن آب دهنده و کلامى است که بر هر کلام غالب مى‌شود و هيچ کلامى بر آن غالب نمى‌شود.
تتمه- اعجاز قرآن مجيد فقط به سبب فصاحت و بلاغت آن نباشد، بلکه از جهات عديده اثبات اعجاز آن گرديده که بعضى بيست وجه ذکر نموده و قسمتى از آنها در فصل 7 مقدمات در جلد اوّل تفسير مذکور مى‌باشد، ملخّص کلام آنکه: من افترا نمى‌کنم بر خداى تعالى در تغيير و تبديل قرآن، و شما افترا مى‌کنيد که قرآن را کلام من مى‌دانيد.