تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ «25»
وجه تنظيم- بعد از بيان آنکه دنيا و زخارف آن در معرض فنا و زوال است مانند فناى مزروعات مزينه به حوادث وارده، سپس ترغيب به آخرت مى‌فرمايد:
وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ: و خداى تعالى دعوت مى‌فرمايد بندگان را به دار السلام. ابن عباس گويد: دار السلام بهشت است و اهلش سلامتى دارند از جميع آفات و عاهات و امراض و اسقام و پيرى و ضعف و سستى و موت، پس ايشان بزرگوارانند که هرگز خوار نشوند و عزيزانند که هرگز ذليل نگردند. و اغنيائى هستند که هرگز فقير نشوند، و خوشحالند که هرگز محزون نشوند و زندگانند که هرگز نميرند، و در قصور مزينه متنعمند به نعم غير متناهيه، و ملائکه براى تحيت و تهنيت آنها وارد شوند از هر درى و گويند (سَلامٌ عَلَيْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ) «1» پس ايشان نمى‌شنوند مگر سلام را، و نمى‌بينند مگر سلامتى را. يا حق تعالى دعوت مى‌فرمايد به منزلى که از جهت شرافت و فضيلت منسوب به
«1» سوره رعد آيه 24.
ج5، ص 296
ذات سبحانى باشد.
تفسير برهان «1»: ابن بابويه به اسناد خود روايت نموده از علاء بن عبد الکريم قال سمعت ابا جعفر عليه السّلام يقول فى قول اللّه عزّ و جلّ: «وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ» فقال انّ السّلام هو اللّه عزّ و جلّ و داره الّتى خلقها لاوليائه الجنّة.
يعنى: شنيدم حضرت باقر عليه السّلام در آيه شريفه فرمود: مراد السلام ذات خداوند عز و جل است، و دار او که خلق فرموده براى اولياى خود بهشت باشد.
بنابراين مرجع هر دو قول يکى است. وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ: و هدايت مى‌فرمايد هر که را مى‌خواهد به ايمان و دين حق به توفيق و تيسير و الطاف. و اين هدايت که عبارت باشد از الطاف و ارشاد مانند خلق به فطرت اسلامى و جعل عقل رسول باطنى و ارسال رسل و انزال کتب و قدرت و اختيار بر قبول ايمان و طاعت سبحانى، تماما نسبت به عموم مکلفين حاصل است، لکن کفار و فجار به سوء اختيار بدون جبر و اضطرار، سرپيچى و مخالفت نموده کافر شدند، و مؤمنين به حسن اختيار خود در قبول ايمان هدايت يافتند. يا هدايت مى‌فرمايد در آخرت هر که را خواهد به طريق بهشت، آنچنانى که سلوک نمودند و پيمودند راه آن را در دنيا مؤمنين، و منحرف شدند از آن کافرين.
تنبيه- ذات احديت الهى جل جلاله دعوت فرموده بندگان را به دار السلام، و چون فياض مطلق و قادر على الاطلاق است، البته به شيئى محدود فانى ننموده، بلکه عظيم العظماء هرگاه ترغيب و مبالغه در دعوت فرمايد، دلالت دارد بر آنکه دعوتش عظيم و موعدش عظيم و تشريفاتش عظيم، به حدى که در تعقل بشرى نگنجد؛ پس مکان موعود و بهشت خلود منزلى است در نهايت وسعت، و نعمتش بى‌حد و غايت، که نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده و نه بر قلب بشرى خطور نموده، دائم و باقى خواهد بود. بنابراين بر شخص عاقل مخفى نيست که ترک چنين نعمت بزرگى براى درک فايده اندکى، هر آينه از بيخردى خواهد
«1» تفسير برهان ج 2 ص 183.
ج5، ص 297
بود.