تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ وَ لا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ «26»
بعد از آن بيان اهل دار السلام را فرمايد که اين بهشت عمومى نيست، بلکه خصوصى است:
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى: براى کسانى که کارهاى نيکو کنند از ايمان و طاعت، ايشان را ثواب و جزاء آن نيکوتر باشد، يعنى کسانى که اعمال حسنه و اطاعت الهى نمودند در دنيا، جزاى ايشان است بر آنها در آخرت حالت حسنى و منزلت حسنى، و آن حالت جامعه لذات و نعيم است در نهايت درجه اکمليت و افضليت که ممکن باشد.
وَ زِيادَةٌ: مفسرين را در اين زياده وجوهى است:
1- مراد زياده آن است که آنچه خداى تعالى در دنيا به ايشان عطا فرموده، در آخرت محاسبه آن را ننمايد، و مؤيد اين است روايت على بن ابراهيم «1» از حضرت باقر عليه السّلام که فرمود: فامّا الحسنى فهى الجنّة و امّا الزّيادة فالدّنيا ما اعطاهم اللّه فيها لم يحاسبهم اللّه به فى الاخرة و يجمع اللّه لهم ثواب اعمالهم فى الدّنيا و الاخرة .... و يقول اللّه «وَ لا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ». اما حسنى بهشت، و اما زياده در دنيا، آنچه خداى تعالى به ايشان عطا فرموده محاسبه آن را نفرمايد، و ثواب دنيا و آخرت براى ايشان جمع فرمايد.
دوم- طبرسى (رحمه الله) در مجمع «2»- از حضرت امير المؤمنين
«1» تفسير قمى ج 1 ص 311.
«2» مجمع ج 3 ص 104.
ج5، ص 298
عليه السّلام: مراد زياده، در آيه شريفه غرفه‌اى است از يک قطعه لؤلؤ، براى آن چهار در باشد.
سوم- قول ابن عباس و حسن و قتاده و مجاهد «1» که حسنى ثواب مستحق و زياده تفضل است بر قدر استحقاق ثواب طاعت و مضاعفى باشد که فرموده «فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها» «2».
چهارم مراد زيادتى فضل الهى است که در هر آنى متجدد شود، چنانچه فرموده «فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ» «3».
وَ لا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ: و فرا نگيرد و ملحق نشود صورتهاى ايشان را. قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ: غبار و ذلتى يا سياهى و خوارى.
در نهج البيان «4» از على بن ابراهيم نقل نموده که مراد «قتر» گرسنگى و فقر و مراد به «ذلت»، ترس است.
عياشى «5»: از فضيل بن يسار که شنيدم حضرت باقر عليه- السلام مى‌فرمود: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله: ما من عبد اغرورقت عيناه بمائها الّا حرّم اللّه ذلک الجسد على النّار و ما فاضت عين من خشية اللّه الّا لم يرهق ذلک الوجه قتر و لا ذلّة. فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله:
نيست هيچ بنده مؤمنى که پر شود چشمهاى او به آب ديده‌اش مگر آنکه حرام فرمايد خدا آن جسد را بر آتش، و جارى نشود چشمى از ترس خدا مگر آنکه فرانگيرد آن صورت را غبار و ذلتى روز قيامت.
نيز در کافى «6» شريف از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: نيست هيچ چشمى مگر آنکه گريان است روز قيامت، الّا چشمى که بگريد از خوف
«1» همان مدرک.
«2» سوره انعام آيه 160.
«3» سوره نساء آيه 173.
«4» نور الثقلين ج 2 ص 302 به نقل از على بن ابراهيم.
«5» تفسير عياشى ج 2 ص 121 حديث 15.
«6» ج 2 ص 482 حديث 2.
ج5، ص 299
خداى تعالى، و پر نشود چشمى به اشک آن مگر آنکه حق تعالى حرام فرمايد ساير جسدش را بر آتش، و جارى نشود بر خدى «1» پس فراگيرد آن صورت را غبار و ذلتى، نيست هيچ شى‌ء مگر براى آن وزن يا کيلى است در ثواب مگر اشک چشم، پس بدرستى که خداوند عز و جل خاموش فرمايد به کم از آن، دريائى از آتش را. و اگر بنده‌اى در امتى گريان باشد از ترس خدا، حق تعالى به آن امت ترحم فرمايد به سبب گريه آن بنده.
أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ: آن جماعت بجاى آورنده کارهاى نيک اصحاب بهشت باشند. هُمْ فِيها خالِدُونَ: ايشان در آن بهشت دائم و ثابت و جاويد خواهند بود، متنعّم به انواع نعم غير متناهيه و الطاف شايان سبحانيه.