تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَکُوا مَکانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکاؤُکُمْ فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ وَ قالَ شُرَکاؤُهُمْ ما کُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ «28»
چون مقدّم شد ذکر جزاى اعمال در آيه سابقه، حال بيان وقت جزا را فرمايد:
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً: و روزى که محشور مى‌کنيم تمام خلايق را و جمع نمائيم تمام ايشان را از هر محل و مکانى در موقف قيامت. ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَکُوا: پس مى‌گوئيم مر کسانى را که شريک قرار دادند با خداى تعالى غير را در عبادت و بذل اموال. حاصل آنکه به مشرکين خطاب فرمائيم. مَکانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکاؤُکُمْ: ثابت و ملازم و مستقر باشيد مکان خود را شما با شرکاء خود، يعنى چون مصاحب آنها بوديد، در محشر هم مصاحب باشيد. يا بايستيد تا سؤال شويد. مراد تهديد و وعيد است که اى عابدين و معبودين، بجاى خود بايستيد تا سؤال شويد، و طول موقف يک نوع عذابى باشد براى آنها.
فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ: پس مميز و جدا سازيم در آن سؤال ميان ايشان، يعنى هر دسته‌اى را جدا جدا سؤال کنيم، مشرکين را سؤال کنيم که چرا پرستش بتها نموديد، و اصنام را سؤال نمائيم که چرا و به چه سبب پرستش شديد. اين سؤال تقريع و تثبيت است. يا تفريق نمائيم ميان اصنام و مشرکين، پس بيزارى جويند شرکاء از ايشان و منقطع شود اسباب و وسائل آنان. على بن ابراهيم
ج5، ص 302
فرمايد: «1» خداوند برانگيزاند آتشى که فارق شود ميان کفار و مؤمنين. وَ قالَ شُرَکاؤُهُمْ: و گويند شريکان آنها، يعنى بتان به سبب احياء و قوه نطقى که قادر متعال در آنها ايجاد فرمايد، قفل خموشى از آنها برداشته شده گويند: ما کُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ: نبوديد شما ما را عبادت کنيد، پرستشى که فايده داشته باشد، يا ما شعور نداشتيم به اينکه شما ما را پرستش نموديد. 2- مراد شرکاء ملائکه بودند که ايشان را پرستش مى‌کردند 3- مراد شياطين هستند که آنها را شريک قرار داده بودند.
و در کيفيت انکار عابدين دو قول است: اول- آنکه بر وجه اهانت و رد گويند: عذر نداريم ما به اين پرستش براى شما. دوم- آنکه گويند شما ما را عبادت نکرديد به امر و دعوت ما. و نفى اصل پرستش ايشان را نکنند، زيرا دروغ، و آن در آخرت واقع نشود، بلکه اساس تدليس و مکر و حيله و قبايح به کلى ممنوع، و حقايق و اسرار و سرائر تماما مکشوف گردد.