اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل مَن يَرزُقُکُم مِن‌َ السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ أَمَّن يَملِک‌ُ السَّمع‌َ وَ الأَبصارَ وَ مَن يُخرِج‌ُ الحَي‌َّ مِن‌َ المَيِّت‌ِ وَ يُخرِج‌ُ المَيِّت‌َ مِن‌َ الحَي‌ِّ وَ مَن يُدَبِّرُ الأَمرَ فَسَيَقُولُون‌َ اللّه‌ُ فَقُل أَ فَلا تَتَّقُون‌َ (31)
بفرما باين مشرکين کيست که شما را روزي ميدهد از آسمان بنزول باران و تابش خورشيد و وزيدن باد و زمين باخراج نباتات و حبوب يا کيست مالک قوّه سامعه و باصره است ميدهد و ميگيرد و کيست زنده را از مرده خارج ميکند و مرده را از زنده و کيست تدبير امر ميفرمايد پس زود باشد که جواب دهند و ميگويند خداوند عالم پس بگو چرا از مخالفت او پرهيز نميکنيد قُل مَن يَرزُقُکُم مِن‌َ السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ مراد از سماء عالم بالا است که بتوسط ابر و باران و رياح و اشعه شمس گياه از زمين ميرويد و ممکن است مراد همان طبقات بالا باشد که سماوات سبع است زيرا ميفرمايد وَ فِي السَّماءِ رِزقُکُم وَ ما تُوعَدُون‌َ ذاريات آيه 22، و رزق اگر چه بمعني عام است هر چه خداوند اعطاء فرمايد رزق است لکن ظاهرا مراد همان مأکولات است بقرينه و الارض که روئيدنيها باشد و البته معلوم است که اينها از قدرت بشر خارج است چه رسد باصنام و حيوانات و جمادات که معبود خود ميدانند.
أَمَّن يَملِک‌ُ السَّمع‌َ وَ الأَبصارَ از باب مثال است و الّا تمام حواس ظاهره و باطنه و قواي نفسانيه بيد قدرت حق بهر که ميدهد و از هر که ميگيرد و تعبير بسمع مفردا و ابصار جمعا اينکه است که سمع قوّه شنيدن است و آلت آن آذان است که بجمع تعبير ميشود و هر که چه قوه سامعه داشته باشد يا نداشته باشد اذنين را دارد بخلاف بصر که ممکن است اصلا چشم نداشته باشد.
وَ مَن يُخرِج‌ُ الحَي‌َّ مِن‌َ المَيِّت‌ِ وَ يُخرِج‌ُ المَيِّت‌َ مِن‌َ الحَي‌ِّ بعضي گفتند مراد اخراج انسان و حيوانات از نطفه و اخراج نطفه است از انسان و حيوان.
جلد 9 - صفحه 379
بعضي گفتند مراد مؤمن از کافر و کافر از مؤمن، و لکن ظاهر بنظر اينست که مراد اخراج اشياء حيه است از نباتات و حيوانات و انسان از تراب و خاک که جماد صرف است بقرينة قوله تعالي يا أَيُّهَا النّاس‌ُ إِن کُنتُم فِي رَيب‌ٍ مِن‌َ البَعث‌ِ فَإِنّا خَلَقناکُم مِن تُراب‌ٍ ثُم‌َّ مِن نُطفَةٍ الاية حج آيه 5، پس از آن برميگرديد بهمان خاک که از شما حيوانات زنده خاک ميشود بقرينه قوله تعالي أَ يَعِدُکُم أَنَّکُم إِذا مِتُّم وَ کُنتُم تُراباً وَ عِظاماً أَنَّکُم مُخرَجُون‌َ مؤمنون آيه 27.
وَ مَن يُدَبِّرُ الأَمرَ تدبير امور بر وفق نظام جملي عالم گفتند افلاطون از شاگردان خود پرسيد که اگر نظام عالم بدست شما بود چه ميکرديد تا نوبت رسيد بخود افلاطون گفت تمام اينها اشتباه است اگر نظامي بهتر از اينکه نظام فعلي بود خداوند آن نحو تدبير مينمود.
جهان چون چشم و خال و خطّ ابرو است || که هر چيزي بجاي خويش نيکو است
فَسَيَقُولُون‌َ اللّه‌ُ اعتراف ميکند که تمام اينکه امور بيد قدرت خدا است و احدي قدرت ندارد فَقُل أَ فَلا تَتَّقُون‌َ پس از اينکه اعتراف چرا از مخالفت او پرهيز نميکنيد.