اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَل کَذَّبُوا بِما لَم يُحِيطُوا بِعِلمِه‌ِ وَ لَمّا يَأتِهِم تَأوِيلُه‌ُ کَذلِک‌َ کَذَّب‌َ الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم فَانظُر کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ الظّالِمِين‌َ (39)
بلکه تکذيب کردند بسبب آنکه احاطه علمي بآن نداشتند و هنوز نيامده بود آنها را تأويل آنچه نميدانستند و همين نحو بود تکذيب امم سابقه انبياء خود را پس نظر کن ببين چگونه بوده است عاقبت ظلم‌کنندگان.
بَل کَذَّبُوا بِما لَم يُحِيطُوا بِعِلمِه‌ِ وَ لَمّا يَأتِهِم تَأوِيلُه‌ُ در اينکه جمله مفسرين اختلاف زيادي دارند بعضي گفتند چون قرآن متشابهاتي دارد و اينها احاطه علمي نداشتند بآنها و تأويلش را نپرسيده بودند تکذيب کردند، بعضي گفتند چون قرآن
جلد 9 - صفحه 388
بواطني دارد هفت بطن دارد الي هفتاد بطن و خبر از بواطن آن نداشتند و براي آنها بيان نشده بود تکذيب کردند، و بعضي گفتند علم بنظم و ترتيب آن نداشتند بعضي گفتند راجع بامر رجعت است چنانچه در اخبار دارد، بعضي گفتند راجع بامر آخرت است.
و تحقيق کلام اينست که بسيار از افراد بخصوص در زمان حاضر اموري که بنظر آنها بعيد ميآيد و بر خلاف عادت است انکار ميکنند مثل اينکه طول عمر حضرت بقية اللّه عجل اللّه تعالي فرجه و رجعت ائمه اطهار صلوات اللّه عليهم و معراج حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و سؤال قبر و بعث در قيامت را منکر ميشوند و از همين باب است که امم سابقه وعيدهايي که انبياء بآنها ميدادند از نزول بلاء در مخالفت آنها تکذيب ميکردند تا موقعي که گرفتار ميشدند و بهلاکت ميافتادند لذا ميفرمايد بَل کَذَّبُوا بِما لَم يُحِيطُوا بِعِلمِه‌ِ که باور نميکردند و حال آنکه آنچه عقلا ممکن است و لو بر خلاف عادت باشد از قدرت الهي بيرون نيست و نبايد تکذيب کرد. از حکيم الهي نقل است که گفت (کلّما قرع سمعک من عجائب عالم الکيان فذره في بقعة الامکان ما لم نرددک عنا قائم البرهان) مجرد استبعاد و نداشتن علم موجب تکذيب نميشود با اينکه اگر قرآن خبر دهد قطع بآن حاصل ميشود بعد از ثبوت معجزه بودن آن و نبايد شک کرد چه رسد انکار و تکذيب نمود.
وَ لَمّا يَأتِهِم تَأوِيلُه‌ُ تأويل از اول و رجوع است يعني هنوز آثارش بر آنها ظاهر نشده بلي پس از وقوع آن وقت تصديق ميکنند و فائده ندارد مثل تصديق فرعون پس از غرق کَذلِک‌َ کَذَّب‌َ الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم که آنچه انبياء تخويف و انذار ميکردند بنزول بلاء باور نميکردند تا گرفتار ميشدند.
فَانظُر کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ الظّالِمِين‌َ قوم نوح، عاد، ثمود، قوم لوط، اصحاب مدين، فرعونيان اينها هم همين نحو هستند.
389