آیه ۳۹ سوره یونس

سوره یونس، آیه ۳۹ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۱۳

بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

(ولی آنها از روی علم و دانش قرآن را انکار نکردند؛) بلکه چیزی را تکذیب کردند که آگاهی از آن نداشتند، و هنوز واقعیتش بر آنان روشن نشده است! پیشینیان آنها نیز همین گونه تکذیب کردند؛ پس بنگر عاقبت کار ظالمان چگونه بود!

معنی کلمات و عبارات
«لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ»: آگاهی کامل از آن پیدا نکرده‌اند. «تَأْویلُهُ»: معنی و تفسیر قرآن. عاقبت و مآل سخن قرآن که خواری مشرکان در دنیا و جاودانه‌ماندن ایشان در آتش دوزخ است (نگا: اعراف / و ).
نزول

سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۳۹ و ۴.

على بن ابراهیم گوید: این آیات درباره رجعت نازل گردیده است و نیز گویند آیه ۴. در شأن اهل کتاب نازل شده که بعضى از آن‌ها مانند عبدالله بن سلام و یاران او ایمان آوردند و عده دیگر آنان مانند سایر یهودیان ایمان نیاوردند. و همچنین گویند: درباره اهل مکه نازل گردیده یعنى از قوم رسول خدا صلی الله علیه و آله کسانى هستند که بزودى به قرآن ایمان خواهند آورد و نیز کسانى هم هستند که هنوز ایمان نیاورده اند و نیز کسانى هم مى باشند که هرگز ایمان نخواهند آورد.

البرهان فی تفسیر القرآن، باید دانست که رجعت عبارت از بازگشت پیامبران و ائمه طاهرین به این جهان است و با ظهور فرق دارد و معتقدین به آن گویند که رجعت مزبور پس از ظهور امام قائم علیه‌السلام انجام خواهد گرفت و درباره آن میان امامیه اختلاف است برخى اعتقاد به رجعت دارند و بعضى معتقد به آن نیستند در هر حال چنان که مرحوم آیت اللَه حاجى شیخ عبدالکریم حائرى یزدى مرجع تقلید و متوفى به سال ۱۳۱۵ شمسى در رساله عملیه خویش بدان اشارت نموده است، اعتقاد به آن از ضروریات مذهب نیست و کسى که به رجعت معتقد نباشد، مطرود نخواهد بود. تفسیر کشف الاسرار.

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - مشرکان، آیاتى از قرآن را که حامل معارفى بلند بوده و در ظرف کوچک ذهن آنان جاى نمى گرفت، انکار مى کردند. «أم یقولون افتریه ... بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه» برداشت فوق مبتنى بر این است که «ما» در «بما لم یحیطوا ... » اشاره به دسته اى از آیات قرآن باشد و ماى محذوف در «لما یأتهم تأویله» - که عطف بر «لم یحیطوا» و به تقدیر «و کذبوا بما لما یأتهم تأویله» است - اشاره به دسته اى دیگر از آیات باشد. ۲ - شرک پیشگان عرب جاهلى، مردمانى ناآشنا به جهان آخرت و حقایق روز بازپسین «بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه و لما یأتهم تأویله» مراد از «ما لم یحیطوا بعلمه» به قرینه جمله بعد (و لما یأتهم تأویله) مى تواند قیامت باشد. در این صورت، جمله «لم یحیطوا ... » بیانگر این است که: موضوع قیامت براى مشرکان عرب جاهلى موضوعى بى سابقه و نوى بود و آنان در گذشته نسبت به آن در بى خبرى محض به سر مى بردند. ۳ - قیامت و روز بازپسین، مورد انکار شرک پیشگان عصر بعثت «بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه» ۴ - شرک، آیینى سابقه دار در تاریخ بشر «کذلک کذب الذین من قبلهم» ۵ - تکذیب و انکار قیامت، موضع گیرى مشترک همه شرک پیشگان تاریخ «بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه ... کذلک کذب الذین من قبلهم» ۶ - طرح مسأله قیامت و روز بازپسین، رسالت مشترک تمامى پیامبران الهى «بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه ... کذلک کذب الذین من قبلهم» ۷ - عذاب استیصال، کیفر تکذیب پیامبران الهى و رویارویى با ایشان «بل کذبوا ... فانظر کیف کان عقبة الظلمین» ۸ - تهدید شرک پیشگان عصر بعثت به عذاب استیصال «بل کذبوا ... فانظر کیف کان عقبة الظلمین» ۹ - تاریخ بشر، شاهد فرجام شوم مخالفان پیامبران و گرفتار شدن آنان به عذاب استیصال الهى «کذلک کذب الذین من قبلهم فانظر کیف کان عقبة الظلمین» ۱۰ - تاریخ بشر، شاهد مخالفت و رویارویى بیدادگران با رسولان الهى «کذلک کذب الذین من قبلهم فانظر کیف کان عقبة الظلمین» ۱۱ - بعثت پیامبران الهى، در راستاى نجات مظلومان از ستم بیدادگران «کذلک کذب الذین من قبلهم فانظر کیف کان عقبة الظلمین» رویارویى بیدادگران با رسولان الهى در طول تاریخ، بیانگر برداشت فوق است. ۱۲ - ظلم و بیدادگرى، زمینه ساز انکار قیامت و تکذیب دین و پیامبران «بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه ... فانظر کیف کان عقبة الظلمین» ۱۳ - مطالعه در سرگذشت بیدادگران تاریخ و فرجام شوم آنان، امرى ضرورى و مایه عبرت است. «فانظر کیف کان عقبة الظلمین»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۴ - از على (ع) روایت شده است: «قلت: أربعاً أنزل اللّه تعالى تصدیقى بها فى کتابه ... قلت: فمن جهل شیئاً عاداه، ف-أنزل اللّه: «بل کذبوا بما لم یحیطوا بعلمه ... ; [منبع: امالى شیخ طوسى، ج ۲، ص ۱۰۸، مجلس ۱۷ ; بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۶۶، ح ۵.] چهار مطلب گفتم که خداوند تصدیق مرا بر آن چهار مطلب، در کتاب خود نازل فرمود .. [یکى اینکه ]گفتم: کسى که جاهل به چیزى باشد با آن دشمنى مى کند ; پس خداوند این مطلب را نازل فرمود: بلکه چیزى را تکذیب کردند که به علم آن احاطه نداشتند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
  • افترا به محمّد(صلی الله علیه واله)، سبب قرار گرفتن در زمره ستمگران+۱ آیه
  • سرانجام ناپسند، کیفر افترا به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • انذار خداوند به مشرکان صدر اسلام، از گرفتارشدن به عذاب استیصال+۱ آیه
  • تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۵ آیه
  • تکرار مخالفت با پیامبران الهی، در طول تاریخ+۲ آیه
  • سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۸ آیه
  • ضرورت مطالعه تاریخ پیشینیان و عبرتاموزی از فرجام انان+۴ آیه
  • تکذیب معارف الهی قبل از امدن تاویل انها، از سوی مشرکان امّتهای پیشین
  • همه ایات قران، دارای تاویل و حقایقی ورای ظاهر لفظ و مفهوم ان+۱ آیه
  • جهل مشرکان به قران، سبب تکذیب ان قبل از امدن تاویلاش+۱ آیه
  • تحدّی خداوند به بلاغت و نظم قران با منکران+۶ آیه
  • ظلم، از ویژگیهای تکذیبکنندگان
  • لزوم تامّل و عبرتگیری، از فرجام شوم مکذّبان+۳ آیه
  • کافران، از تکذیبکنندکان انبیا و تعالیم وحی+۲ آیه
  • هشدار خدا به ظالمان، از هلاکت و عذاب استیصال+۸ آیه
  • تهدید مکذّبان کافر به عذاب، از ناحیه خداوند+۱ آیه
  • تکذیب قران از سوی مشرکان، ناشی از جهل انان+۲ آیه
  • تکذیبگران قران، جاهل به همه جوانب ان
  • تکذیب قران بدون تامّل و قبل از تحقّق تاویل ان، نشانه جهل مشرکان
  • تکذیب قران از سوی مشرکان، بر اثر جهل و نادانی انان به همه جوانب ان+۱ آیه
  • حرمت افترا به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • هلاکت و نابودی اقوام پیشیین، کیفر تکذیب رسالت انبیا از سوی انان+۱ آیه
  • ناتوانی بشر از اوردن سوره ای همانند سور قران+۳ آیه
  • مشرکان، در شمار جاهلان+۱ آیه
  • همسویی مشرکان در طول تاریخ، در تکذیب پیامبران و تعالیم انان+۲ آیه
  • تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۵ آیه
  • تکذیب کنندگان قران، مردمانی ستم پیشه+۱ آیه
  • لزوم تامّل و عبرت گیری از فرجام شوم مکذّبان ظالم
  • هشدار خدا به ظالمان، از هلاکت و عذاب استیصال+۸ آیه
  • کیفر شدن ظالمان در دنیا، درس عبرتی برای دیگران
  • مشرکان، مردمی ستم پیشه و ظالم، به دلیل شریک قرار دادن برای خداوند+۱ آیه
  • مفسدان، عناصری بیدادگر و ستم پیشه
  • تکذیب قران و ساختگی خواندن ان، در اوج بیدادگری+۱ آیه
  • فسادگری، از مصادیق ظلم و ستم
  • کیفر ظالمان در دنیا، مایه پند و عبرت+۲ آیه
  • محدود بودن علم و ادراک بشری
  • تکذیب قران، موجب فرجام بد و عبرت امیز برای دیگران
  • جهل منکران به تاویل قران عامل تکذیب ان از سوی ایشان+۱ آیه
  • جهل منکران به ابعاد مختلف قران، عامل تکذیب ان از سوی ایشان+۱ آیه
  • ظالمان، از جمله مکذبان قران+۱ آیه
  • تکذیب ایات قران، از سوی مشرکان+۲ آیه
  • همانندی تکذیب کنندگان قران، با تکذیب کنندگان امّتهای پیشین+۲ آیه
  • فرجام ظالمان مکذب قران، قابل تامل و موجب عبرت+۱ آیه
  • تکذیب انبیا از ناحیه کافران+۱ آیه
  • برخورد مشرکان با رسالت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله برخوردی لجوجانه
  • افترا به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، دارای فرجامی ناپسند+۱ آیه
  • تحدّی محمّد صلی الله علیه و اله در برابر کافران، به اوردن معجزهای همانند قران+۵ آیه
  • فراخوانی خداوند از محمّد صلی الله علیه و اله، به اندیشه و تفکّر در فرجام هلاکتبار پیشینیان+۲ آیه
  • توجّه دادن محمّد صلی الله علیه و اله به عبرتاموزی، در خطاب الهی+۳ آیه
  • خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله از دشمنی کافران با او+۳ آیه
  • خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله، با تبیین فرجام تکذیبکنندگان و منکران رسالت ان حضرت+۳ آیه
  • قران، معجزه الهی و دلیل بر حقّانیت خویش و پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله+۶ آیه
واژه‌ها