اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مِنهُم مَن يَستَمِعُون‌َ إِلَيک‌َ أَ فَأَنت‌َ تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ وَ لَو کانُوا لا يَعقِلُون‌َ (42)
و بعضي از اينکه کفار ميآيند فرمايشات قرآن را از شما استماع کنند و لکن گوش قلب آنها کر است آيا پس از اينکه تو ميتواني کسي را که کر است شنوا کني و لو اينکه اينها تعقل نميکنند.
در چندين مقام متذکر شده‌ايم که سمع و بصر دو معني دارد يکي آنکه بآلت اذن صداها را بشنود و ديگر آنکه کلام بقلب او اثر کند مي‌گويي حرف شنو
جلد 9 - صفحه 391
است و بعبارت ديگر همين نحو که سر چشم و گوش دارد قلب هم بصير است حقايق را درک ميکند و هم سميع است اثر ميگذارد بلکه اينکه کفار عقل و شعور ندارند از امير المؤمنين عليه السّلام پرسيد يا ديگري از ائمه [ع] از معناي عقل فرمود
العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان
عرض کردند اينکه در معاويه بود چه بود فرمود نکري و شيطنت بناء علي هذا معناي آيه خوب روشن ميشود.
وَ مِنهُم مَن يَستَمِعُون‌َ إِلَيک‌َ ميآيند فرمايشات شما را استماع ميکنند اما غرض آنکه اشکالي متوجه کنند يا در مقام دفع آن برآيند أَ فَأَنت‌َ تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ آيا پس از اينکه توقع داري که بفرمايشات تو اثر بگذارند و هدايت شوند با اينکه گوش قلب آنها کر است.
وَ لَو کانُوا لا يَعقِلُون‌َ از براي عقل دو معني است يکي مقابل جنون که رافع تکليف است و از شرائط عامه است، و ديگر عقل بمعني درک سعادت و شقاوت خير و شرّ، نفع و ضرر و اينکه هم دو قسم است عقل نظري و عقل عملي، عقل نظري آنکه بفهمد سعادت دنيا و آخرت او، حق و باطل چيست باصطلاح پيدا کردن راه، و عقل عملي آنکه پس از فهميدن همان راه را طي کند و اينکه کفار نرفته‌اند که بفهمند حق و باطل چيست و خير و شرّ و نفع و ضرر و حسن و قبح چيست و اگر درک کنند بر طبقش مشي نميکنند.