اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ ثُم‌َّ إِذا ما وَقَع‌َ آمَنتُم بِه‌ِ آلآن‌َ وَ قَد کُنتُم بِه‌ِ تَستَعجِلُون‌َ (51)
آيا پس از آنکه عذاب واقع شد ايمان ميآوريد باو بآنها گفته ميشود الان در بعد از نزول که ديگر ايمان فائده ندارد ايمان ميآوريد و حال آنکه بوديد شما که بنزول عذاب عجله ميکرديد.
خداوند تبارک و تعالي باب توبه را بروي بندگان باز کرده حتي يک ساعت قبل از موت لکن بنص‌ّ قرآن و برهان باب توبه بسته ميشود و ديگر ايمان و توبه نتيجه و فائده ندارد، در سه مورد: يکي آنکه کافر بميرد و گرفتار عذاب آخرت شود هر چه بگويد ايمان آورديم نتيجه‌بخش نيست، ديگر آنکه آثار موت را مشاهده کند مثل اينکه ملائکه موکلين براي قبض روحش و جاي خود را مشاهده کند که معناي محتضر است، و يکي بعد از نزول عذاب فقط قوم يونس
جلد 9 - صفحه 402
پس از نزول عذاب حقيقة توبه کردند و پذيرفته شد در قرآن ميفرمايد إِنَّمَا التَّوبَةُ عَلَي اللّه‌ِ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُم‌َّ يَتُوبُون‌َ مِن قَرِيب‌ٍ، الي قوله تعالي وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ الاية نساء آيه 21، و نيز در حق فرعون ميفرمايد در همين سوره آيه 90 حَتّي إِذا أَدرَکَه‌ُ الغَرَق‌ُ قال‌َ آمَنت‌ُ أَنَّه‌ُ لا إِله‌َ إِلَّا الَّذِي آمَنَت بِه‌ِ بَنُوا إِسرائِيل‌َ وَ أَنَا مِن‌َ المُسلِمِين‌َ آلآن‌َ وَ قَد عَصَيت‌َ قَبل‌ُ وَ کُنت‌َ مِن‌َ المُفسِدِين‌َ و نيز در همين سوره آيه 98 ميفرمايد فَلَو لا کانَت قَريَةٌ آمَنَت فَنَفَعَها إِيمانُها إِلّا قَوم‌َ يُونُس‌َ لَمّا آمَنُوا کَشَفنا عَنهُم عَذاب‌َ الخِزي‌ِ فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ مَتَّعناهُم إِلي حِين‌ٍ.
أَ ثُم‌َّ إِذا ما وَقَع‌َ استفهام انکاري است يعني نبايد اينکه نحو باشد و فاعل وقع عذاب نازل است آمَنتُم بِه‌ِ يعني پس از وقوع ايمان ميآوريد، و مرجع ضمير به ممکن است قرآن باشد يا اللّه باشد يا رسول و اينکه اخير اظهر است که در آيه قبل فرمود و لکل امة رسول الاية.
الان جواب است يعني بآنها گفته ميشود که در اينکه موقع ايمان ميآوريد وَ قَد کُنتُم حال است يعني و حال آنکه بوديد بِه‌ِ تَستَعجِلُون‌َ بعذاب يعني بمعاصي که باعث نزول بلاء بود عجله ميکرديد که زياد روي در معاصي و طغيان و هواپرستي و شهوتراني که اسراف در معصيت است.