اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ قِيل‌َ لِلَّذِين‌َ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذاب‌َ الخُلدِ هَل تُجزَون‌َ إِلاّ بِما کُنتُم تَکسِبُون‌َ (52)
پس از هلاکت آنها بعذاب دنيوي گفته ميشود يکساني که ظلم ميکردند بچشيد عذاب ابدي را آيا جزاء داده ميشويد مگر بآنچه بوديد که کسب ميکرديد.
جلد 9 - صفحه 403
ثم‌ّ قيل ممکن است اينکه قول روز قيامت باشد که آنها را جهنم ميبرند و ممکن است همان موقع هلاکت و موت باشد زيرا در اخبار داريم که حين الموت جاي او را در بهشت يا جهنم نشان ميدهند و ملائکه رحمت بمؤمن بشارت ميدهند که جاي تو اينجا است و ملائکه عذاب بکافر خبر ميدهند که جاي تو اينجاست و ممکن است از ابتداء موت تا خلود در جهنم زيرا در خبر دارد
(اذا مات إبن آدم قامت قيامته.)
لِلَّذِين‌َ ظَلَمُوا در تفسير علي بن ابراهيم است که ظلموا حق آل محمّد و اينکه مناسب با خبري است که قبلا ذکر شد که اينکه عذاب براي اهل قبله است که مراد همين مخالفين باشد لکن علي الفرض بيان مصداق است منافي با عموم آيه نيست که جميع ظالمين بانبياء و دين و قرآن را شامل شود بلي ظالم مؤمن که با ايمان از دنيا رود و لو گرفتار باشد تا حق مظلوم اداء نشود عذاب خلد ندارد چنانچه مکرر اشاره شده که مؤمن بالاخره نجات دارد و در کلم الطيب مجلد سوم دوازده باب در اينکه باب نوشته شده.
ذُوقُوا تعبير بذوق يا براي اينست که ذائقه احساسش از ساير حواس بيشتر است يا براي حميم و غسّاق و زقوم جهنم است و در دنيا هم هر که گرفتار بلائي ميشود بواسطه معاصي ميگويند بچش ببين چه طعمي دارد.
عَذاب‌َ الخُلدِ عذابي که آخر ندارد و تمام شدني نيست براي ردّ کساني که منکر خلود در عذاب هستند از حکماء و عرفاء و شيخيه يکي از اساتيد حکمت را ديدم تمسّک ميکرد بخبري که دارد گشنيز علف ته جهنم است که اشاره برحمت است و بآيه شريفه خالِدِين‌َ فِيها ما دامَت‌ِ السَّماوات‌ُ وَ الأَرض‌ُ سوره هود آيه 109 و اينکه آيه را مخصّص آيات مطلقه ميگرفت و در کلمات شيخ احمد است که عذاب را از ماده عذب بمعني گوارا گرفته و ميگويد اهل جهنم پس از مدتي طبيعت آتشي
جلد 9 - صفحه 404
پيدا ميکنند و لذت ميبرند و اگر از جهنم آنها را بيرون کنند بر آنها اذيت است با اينکه اينکه مزخرفات خلاف نصوص قرآن و ضرورت دين است و مکررا اشاره کرده‌ايم هَل تُجزَون‌َ إِلّا بِما کُنتُم تَکسِبُون‌َ جزاء عمل خود شما است که خود براي خود کسب کرده‌ايد.