اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما ظَن‌ُّ الَّذِين‌َ يَفتَرُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ الکَذِب‌َ يَوم‌َ القِيامَةِ إِن‌َّ اللّه‌َ لَذُو فَضل‌ٍ عَلَي النّاس‌ِ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَهُم لا يَشکُرُون‌َ (60)
چه گمان ميبرند کساني که افتراء بخدا ميزنند دروغ را روز قيامت محققا خداوند صاحب فضل است بر ناس و لکن اکثر آنها شکرگزار نيستند.
وَ ما ظَن‌ُّ الَّذِين‌َ يَفتَرُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ الکَذِب‌َ يَوم‌َ القِيامَةِ صورة استفهام است لکن در مقام تقرير است که افتراء بخدا براي آنها خير است و بنفع آنها تمام ميشود يوم القيمة يا بضرر آنها و براي آنها شر است، البته معلوم است انسان بهر که افتراء ببندد طرف مؤاخذه ميکند و انتقام ميکشد چه رسد بافتراء علي اللّه و تعبير بيوم القيمة شايد اينکه باشد که خداوند اگر در دنيا انتقام نکشيد گمان نکنند که گذشت کرده و مؤاخذه نميکند چنانچه اگر فسّاق و فجار و ظلمه اينکه گمان را ميکنند ميگويند ما چه کرديم و چه کرديم و هيچ گرفتار نشده‌ايم غافل از اينکه تأخير عذاب داراي حکمتهاي زيادي است يکي آنکه باشد متنبه شوند و تائب گردند يا ديگران آنها را هدايت و ارشاد کنند، ديگر آنکه عذاب دنيوي چون کوچک است و مدتش قليل تدارک اينکه معاصي بزرگ را نميکند، ديگر آنکه بسا وجود اينکه کفار و فساق براي مؤمنين فوائدي دارد بخاطر آنها گرفتار نشدند ديگر آنکه هر قدر بتوانند معصيت کنند تا عذاب آنها سخت‌تر شود و غير اينها و بر طبق آنها آيات شريفه ناطق است وَ لا تَحسَبَن‌َّ اللّه‌َ غافِلًا عَمّا يَعمَل‌ُ الظّالِمُون‌َ
جلد 9 - صفحه 414
إِنَّما يُؤَخِّرُهُم لِيَوم‌ٍ تَشخَص‌ُ فِيه‌ِ الأَبصارُ ابراهيم آيه 43 وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 172، و غير اينها از آيات.
إِن‌َّ اللّه‌َ لَذُو فَضل‌ٍ عَلَي النّاس‌ِ تکوينا و تشريعا خداوند خلق فرمود و تمام وسائل زندگي را از براي انسان از عوالم علوي و سفلي مهيا فرمود و انبياء و رسل و کتب و احکام فرستاد تا انسان خيره‌سر سعادت دنيا و آخرت را تحصيل کند وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَةَ اللّه‌ِ لا تُحصُوها ابراهيم آيه 37 نحل آيه 18.
وَ لکِن‌َّ أَکثَرَهُم لا يَشکُرُون‌َ با اينکه شکر منعم بحکم عقل واجب است.
و کافيست در شکر اينکه بداند از جانب خدا است و بهمان مصرف که منظور الهي است صرف کند و اگر از خود يا از غير خدا دانست و بر خلاف نظر الهي صرف کرد کفران نعمت است لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم آيه 7.