اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا اتَّخَذَ اللّه‌ُ وَلَداً سُبحانَه‌ُ هُوَ الغَنِي‌ُّ لَه‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ إِن عِندَکُم مِن سُلطان‌ٍ بِهذا أَ تَقُولُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ (68)
گفتند اينکه کفار که خداوند اولاد گرفته است خدا منزّه است از گرفتن اولاد او است غني براي او است آنچه در آسمانها و در زمين است نيست نزد آنها دليل و برهاني براي اينکه گفتار خود آيا ميگويند بر خدا چيزي را که نميدانند.
قالوا مشرکين و يهود و نصاري اتَّخَذَ اللّه‌ُ وَلَداً اما مشرکين گفتند ملائکه دختران خدا هستند که در بسياري از آيات بيان فرموده، اما يهود گفتند نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ وَ أَحِبّاؤُه‌ُ مائده آيه 18، و در تورات رايج خود آدم را إبن اللّه گفته، و اما نصاري مسيح را إبن اللّه گفتند.
سبحانه خداوند وجود صرف منزه از لوازم امکاني است و بسيط الحقيقة
جلد 9 - صفحه 424
هيچگونه ترکيبي نه خارجي، نه ذهني، نه وهمي در او راه ندارد و اتخاذ ولد مستلزم هزار گونه اجزاء است.
ان قلت- مراد اينکه کفار از اتخاذ ولد نه زائيدن است بلکه مراد تبني است يعني او را ولد خود اتخاذ کند مثل کلام عزيز بزليخا در سوره يوسف آيه 21 أَکرِمِي مَثواه‌ُ عَسي أَن يَنفَعَنا أَو نَتَّخِذَه‌ُ وَلَداً و کلام آسيه بفرعون در سوره قصص آيه 8 قُرَّت‌ُ عَين‌ٍ لِي وَ لَک‌َ لا تَقتُلُوه‌ُ عَسي أَن يَنفَعَنا أَو نَتَّخِذَه‌ُ وَلَداً و مثل زيد و رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که از ادعياء آن حضرت بود در سوره احزاب آيه 37 لِکَي لا يَکُون‌َ عَلَي المُؤمِنِين‌َ حَرَج‌ٌ فِي أَزواج‌ِ أَدعِيائِهِم.
قلت- تبني و اتخاذ ولد روي احتياج است و اميد نفع و در ساحت قدس ربوبي روا نيست.
هُوَ الغَنِي‌ُّ از براي غني دو معني کردند يکي سلب احتياج و باين مناسبت از صفات سلبيه شمردند و ديگري دارايي که اعظم صفات ثبوتيه است و در نصاب بهر دو معني اشاره کرده (چون غني دان بي‌نيازي ور بمد خواني سرود) (غني مال‌دار است و مسکين گدا).
لَه‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ اعم از ذوي العقول و غير ذوي العقول اينکه هم براي نظر بنده‌گان است و الّا اگر عالم را خلق نکرده بود از خدايي او هيچ کاسته نبود و پس از خلق بر خدايي او چيزي افزوده نشده.
إِن عِندَکُم مِن سُلطان‌ٍ يعني مدرکي، خبري، آيه‌اي، پيغمبري که گفته باشد خدا ولد اتخاذ کرده اينکه کتب عهد قديم و جديد هيچگونه مدرکي براي صحت آن نيست بلکه اشتمال آنها بر کفريات زيادي دليل بر بطلان آنها است و ما در مجلد اول کلم الطيب در باب دين يهود و نصاري مفصلا متعرض شده‌ايم خواهشمندم مراجعه فرمائيد بهذا باين دعوي نبوّت أَ تَقُولُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ
جلد 9 - صفحه 425
ما لا تَعلَمُون‌َ چون مدرکي نداريد قول بدون علم است آن هم نسبت بخداي متعال