تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلاً إِلى قَوْمِهِمْ فَجاؤُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما کانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما کَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ کَذلِکَ نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ (74) ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى وَ هارُونَ إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلائِهِ بِآياتِنا فَاسْتَکْبَرُوا وَ کانُوا قَوْماً مُجْرِمِينَ (75) فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا إِنَّ هذا لَسِحْرٌ مُبِينٌ (76) قالَ مُوسى أَ تَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَکُمْ أَ سِحْرٌ هذا وَ لا يُفْلِحُ السَّاحِرُونَ (77) قالُوا أَ جِئْتَنا لِتَلْفِتَنا عَمَّا وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا وَ تَکُونَ لَکُمَا الْکِبْرِياءُ فِي الْأَرْضِ وَ ما نَحْنُ لَکُما بِمُؤْمِنِينَ (78)
ترجمه
پس مبعوث نموديم بعد از او پيغمبرانى را بسوى قومشان پس آمدند آنها را با معجزات پس نبودند که ايمان آورند بآنچه تکذيب نمودند آنرا از پيش اينچنين مهر مى‌نهيم بر دلهاى تجاوز کنندگان
پس مبعوث نموديم بعد از ايشان موسى و هرون را بسوى فرعون و کسانش با معجزاتمان پس تکبّر نمودند و بودند گروهى گناهکاران
پس چون آمد آنها را حقّ از نزد ما گفتند همانا اين هر آينه سحرى است آشکار
گفت موسى آيا ميگوئيد مر حق را چون آمد شما را آيا سحر است اين با آنکه رستگار نميشوند جادوگران
گفتند آيا آمدى نزد ما تا منصرف نمائى ما را از آنچه يافتيم بر آن پدران خود را و تا باشد براى شما بزرگى در زمين و نيستيم ما مر شما را گروندگان.
تفسير
خداوند بعد از حضرت نوح پيغمبرانى را مبعوث فرمود مانند هود و
جلد 3 صفحه 36
صالح و ابراهيم و لوط و شعيب و امثال اين بزرگواران هر يک را بر قوم خودشان با معجزات واضحه که دلالت تامّه بر نبوّت ايشان داشت و اقوامشان اصرار بر کفر نمودند و ايمان نياوردند و دست از عقائد فاسده خودشان که قبل از ظهور معجزات بدست ايشان داشتند بر نداشتند و تکذيبى که در عالم ذر نموده بودند و در سوره اعراف ذکر شد در اين عالم از آنها بروز نمود و اثر آن مهر الهى که به دلهاى آنها زده شده بود ظاهر گرديد در نتيجه خذلان و متابعت هوى و هوس و انس به معاصى و وحشت از حقّ و پس از ايشان خداوند حضرت موسى و هرون عليهما السلام را بر فرعون و اشراف قوم او مبعوث فرمود با معجزات زيادى که محيّر العقول بود و شرح آنها داده شده و تکبّر و نخوت و غرور موجب آن شد که متابعت ننمودند و دست از معاصى خودشان بر نداشتند و از فرط لجاج و عناد و تکبّر بعد از وضوح حقّ بظهور معجزات پى در پى گفتند واضح است که اين کارها سحر است حضرت موسى به آنها فرمود اين چه سخنى است که شما مى‌گوئيد و حقّ واضح را سحر ميخوانيد آيا اين معجزه آشکار سحر است با آنکه ساحران در دنيا بمراد نميرسند و مظفّر و منصور نميگردند و در آخرت رستگار نميشوند و من ميدانم و پيرامون سحر نگشته و نميگردم چون سحر دوام و ثبات ندارد و ساحر بالاخره رسوا خواهد شد و بنابر اين جمله أ سحر هذا کلام حضرت موسى و استفهام انکارى است و کلام قوم جمله انّه لسحر است که محذوف شده براى دلالت قبل و بعد آن بر آن يا مراد از جمله أ تقولون للحقّ آنستکه آيا شما حق را باطل ميخوانيد و منکر ميشويد و حمل بر فساد ميکنيد بعد از وضوح و ظهور آن براى شما و بنابراين انکار و ياوه گوئى و عيب جوئى آنها مستفاد از همين جمله است و در هر حال جمله أ سحر هذا تا آخر آيه نميشود کلام قوم باشد چون آنها قطعا انکار حقّ را نموده بودند و اعجاز را سحر خوانده بودند و حضرت موسى باين جمله اظهار تعجّب از مقاله فاسده آنها فرموده و بجمله اخيره تبرئه ساحت مقدّس خود را نموده است و آنها در جواب اظهار تعصّب در بقاء بر شرک و بت پرستى که کيش پدرانشان بود نمودند و ادّعاء حضرت موسى و هرون را حمل بر رياست طلبى و حبّ سلطنت و جاه که ملازم با بزرگى و بزرگ منشى است کردند و ايمان نياوردند غافل از آنکه در مقابل اراده الهى نميتواند کسى قيام نمايد و به خسران دنيا و آخرت دچار
جلد 3 صفحه 37
خواهد شد.