تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ بَوَّأْنا بَنِي إِسْرائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جاءَهُمُ الْعِلْمُ إِنَّ رَبَّکَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما کانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (93)
پس حال بنى اسرائيل را بعد از هلاک فرعون بيان فرمايد:
وَ لَقَدْ بَوَّأْنا بَنِي إِسْرائِيلَ: و هر آينه بتحقيق متمکن ساختيم و جا داديم بنى اسرائيل را به انعام و اعطاى خود بعد از نجات ايشان و هلاک دشمنانشان.
مُبَوَّأَ صِدْقٍ: مکان پسنديده و شايسته و آن بيت المقدس و شام بود. تعبير به
«1» اين قول ابن عباس است مجمع ج 3 ص 132.
ج5، ص 391
صدق براى آن بود که اين مکان را منزلتى بود بى‌مثل مانند کلام صدق که بدلى ندارد؛ يا مرتبه تعليم و تعظيم اين مکان بر ساير امکنه مانند فضل و عظمت صدق باشد؛ يا مکان فراوانى و امن که صادق آيد جلالت نعم حضرت حق؛ يا محلى که به سزاوارى عطا شدند نه به گزاف، زيرا مؤمنين بجاى کافرين مقام يافتند.
وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ: و روزى فرموديم ايشان را از اشياء لذيذه، يا حلال پاکيزه، و اين دال است بر وسعت ارزاق بنى اسرائيل. و ايضا تمام آنچه زير دست فرعونيان بود از مال و منال و زراعت و باغ، به آنها منتقل شد.
فَمَا اخْتَلَفُوا: پس اختلاف نکردند يهودان در تصديق حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و مقر بودند به آن سرور قبل از بعثت. حَتَّى جاءَهُمُ الْعِلْمُ: تا آنکه آمد ايشان را علم به بعثت آن حضرت که قرآن باشد. نزد فراء، مراد به علم وجود اقدس محمدى صلّى اللّه عليه و آله است، زيرا مشخص و محقق بود نزد آنها به سبب اوصاف معلومه، پس وقتى بعثت نبوى صلّى اللّه عليه و آله ظاهر شد، اکثر ايشان انکار نموده کافر گرديدند. يا قبل از بعثت حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله متفق بودند بر آنکه پيغمبرى از عرب بيايد به اوصاف معينه مذکوره در تورات و انجيل، چون آن حضرت مبعوث شد، اختلاف نموده جمعى ايمان آوردند و گروهى انکار کردند. إِنَّ رَبَّکَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ:
بتحقيق پروردگار تو حکم مى‌فرمايد ميان ايشان روز قيامت. فِيما کانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ: در آنچه که بودند در آن اختلاف مى‌کنند. اين آيه شريفه تهديد و وعيد است نسبت به متخلفين در حق، و اخبار است به آنکه ذات احديت حاکم است ميان ايشان روز قيامت در امورى که اختلاف نمودند در آن، و ممتاز شوند محق از مبطل، و صديق از زنديق، زيرا با بقاء تکليف خلاف مرتفع نشود.