اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد بَوَّأنا بَنِي إِسرائِيل‌َ مُبَوَّأَ صِدق‌ٍ وَ رَزَقناهُم مِن‌َ الطَّيِّبات‌ِ فَمَا اختَلَفُوا حَتّي جاءَهُم‌ُ العِلم‌ُ إِن‌َّ رَبَّک‌َ يَقضِي بَينَهُم يَوم‌َ القِيامَةِ فِيما کانُوا فِيه‌ِ يَختَلِفُون‌َ (93)
و هر آينه بتحقيق ما جا داديم بني اسرائيل را جاي بسيار خوبي و روزي داديم آنها را از مأکولات پاکيزه پس اختلاف نکردند تا اينکه آمد آنها را علم پس از آن اختلاف کردند يعني مخالفت کردند محققا پروردگار تو حکم ميفرمايد بين آنها روز قيامت در آن چيزي که بودند در او اختلاف ميکردند.
شرح آيه- اينکه بني اسرائيل پس از هلاکت فرعونيان جاي‌گير آنها شدند و اماکن آنها را تصرف کردند و پس از موسي [ع] در زمان يوشع إبن نون وصي حضرت موسي بيت المقدس را هم تصرف کردند و تا مدت مديد سلطنت و رياست داشتند و انبياء بزرگ مثل حضرت داود و سليمان در ميان آنها بودند و خبرهايي که انبياء و بشارتهايي که بآمدن پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم داده بودند اينها براي ديگران ميگفتند و آمدند بسياري از آنها در مدينه انتظار آمدن پيغمبر را داشتند و باهل مدينه خبر ميدادند که پيغمبر در مکه مبعوث ميشود و هجرت بمدينه ميکند
جلد 10 - صفحه 454
و ما انتظار مقدم او را داريم لکن پس از هجرت با تمام خصوصياتي که انبياء سلف خبر داده بودند مطابق بود و يقين پيدا کردند ديدند که از بني اسماعيل است و آنها خيال ميکردند که از بني اسرائيل است لذا منکر شدند و ايمان نياوردند وَ لَقَد بَوَّأنا بَنِي إِسرائِيل‌َ جا داديم و متمکن کرديم بني اسرائيل را مُبَوَّأَ صِدق‌ٍ در مصر و بيت المقدس و شام که از اماکن بسيار عالي و زيبا و با برکت بود و تعبير بصدق اينست که صدق هر چيزي اگر مطابق با واقع است او را صدق ميگويند مثلا صدق مکان مکانيست که براحتي و آسايش بشود در آن تمکن کرد يعني حقيقة مکان است نه مثل امکنه که نتوان زندگي کرد چنانچه مي‌گويي اينجا که جا نيست، اينکه شهر که شهر نشد، اينکه منزل منزل نيست اينکه کذب مکانست وَ رَزَقناهُم مِن‌َ الطَّيِّبات‌ِ مأکولات موافق با طباع که موجب التذاذ نفوس باشد و تمايل بآن داشته باشند طيّب است مقابل خباثت که موجب تنفر طباع است فَمَا اختَلَفُوا حَتّي جاءَهُم‌ُ العِلم‌ُ اختلاف در بعثت همچه رسولي نداشتند تا زماني که آمد آنها را علم که بعين مشاهده کردند و تمام علائم را در او ديدند منکر شدند و مخالفت کردند که غايت خارج از معني است إِن‌َّ رَبَّک‌َ يَقضِي بَينَهُم يَوم‌َ القِيامَةِ که با اينکه يقين پيدا کردند از روي عناد و عصبيت انکار کردند چون از بني اسرائيل نبود فِيما کانُوا فِيه‌ِ يَختَلِفُون‌َ که اينکه کفر جحودي است که با علم و يقين انکار کردند و بهمين مناسبت يهود را جحود گفتند.