اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَو لا کانَت قَريَةٌ آمَنَت فَنَفَعَها إِيمانُها إِلاّ قَوم‌َ يُونُس‌َ لَمّا آمَنُوا کَشَفنا عَنهُم عَذاب‌َ الخِزي‌ِ فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ مَتَّعناهُم إِلي حِين‌ٍ (98)
پس چرا نبود قريه يعني اهل قريه شهرستانها و آباديها که ايمان آورد پس ايمانش بآنها نفع بخشد مگر قوم يونس چون ايمان آوردند برداشتيم و برطرف کرديم از آنها عذاب خوار کننده در حيات دنيوي و آنها را بنعم خود متمتع
جلد 10 - صفحه 460
ساختيم تا زمان رحلت از اينکه عالم.
مسئلة مشکلة- وجه اختصاص قوم يونس نسبت باقوام انبياء سلف چيست که پس از نزول عذاب ايمان آنها پذيرفته شد و از ديگران نشد حتي فرعون که گفت آمَنت‌ُ أَنَّه‌ُ لا إِله‌َ إِلَّا الَّذِي آمَنَت بِه‌ِ بَنُوا إِسرائِيل‌َ و جواب داده شد آلآن‌َ وَ قَد عَصَيت‌َ قَبل‌ُ حل‌ّ اشکال- اينکه امم سالفه در موقع مشاهده آثار عذاب ايمان نياوردند چنانچه در حق قوم هود که عاد باشند موقعي که آثار عذاب آمد فَلَمّا رَأَوه‌ُ عارِضاً مُستَقبِل‌َ أَودِيَتِهِم قالُوا هذا عارِض‌ٌ مُمطِرُنا بَل هُوَ مَا استَعجَلتُم بِه‌ِ رِيح‌ٌ فِيها عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ احقاف آيه 23، و در مورد قوم نوح و قوم صالح ثمود و قوم لوط و شعيب هم اظهار ايمان نکردند و فرعون بعد از نزول عذاب و معاينه موت اظهار کرد زيرا ميفرمايد إِذا أَدرَکَه‌ُ الغَرَق‌ُ و صريح قرآن است وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ نساء آيه 22، و امم سالفه ماتوا و هم کفار و فرعون حضره الموت، و أما قوم يونس بمجرد مشاهده آثار عذاب متنبه شدند و ايمان از روي حقيقت آوردند و توبه کردند از آنها پذيرفته شد و رفع عذاب شد، و در اينکه آيه مذمت ميفرمايد که چرا ديگران پس از مشاهده آثار عذاب ايمان نياوردند و توبه نکردند چنانچه قوم يونس کردند که اگر آنها هم ايمان آورده بودند رفع عذاب از آنها هم ميشد و ترک اولي حضرت يونس اينکه بود که هنوز مأيوس از ايمان قوم نشده بود دعا کرد بر نزول عذاب اما انبياء سلف پس از يأس طلب نزول عذاب ميکردند.
و شرح قضيه يونس که مستفاد از اخبار مرويه در کافي و فقيه و تفسير علي بن ابراهيم و عياشي و مجمع و برهان است بنحو اقتصار اينکه دو نفر باو ايمان آوردند روييل و تنوخي و اينکه دو نفر يکي عابد بود اصرار کرد بيونس که طلب عذاب کند و ديگري عالم بود منع ميکرد حضرت يونس طلب عذاب کرد خداوند هم
جلد 10 - صفحه 461
وعده نزول عذاب داد لکن آنها را هم بعذاب هلاک فرمايد وعده نداد حضرت يونس هم خبر داد بقوم و خود و عابد از بين قوم خارج شدند و عالم ميان قوم بود هنوز خارج نشده بود موقعي که آثار نزول عذاب ظاهر شد قوم متنبه شدند آمدند حضرت يونس را نيافتند خدمت عالم رسيدند دستور داد برويد خارج شهر در باديه، زنها يک طرف، اطفال يک طرف، رجال يک طرف، بهائم صغار آنها را از کبار جدا در پيشگاه الهي انابه و توبه و تضرع کنيد چنين کردند امر الهي رسيد بلاء را زدند بکوه موصل معدن آهن شد، و اما حضرت يونس رسيد کنار دريا در سفينه سوار شد نهنگي آمد مقابل کشتي ناخدا گفت بايد يک نفر را در دهان آن انداخت و الّا کشتي را غرق ميکند قرعه زدند هفت مرتبه بنام يونس در آمد او را در دهان نهنگ انداختند خطاب شد بنهنگ که ما او را طعمه تو قرار نداديم بلکه سجن او قرار داديم حضرت يونس در شکم ماهي ذکر يونسيه ميگفت لا إِله‌َ إِلّا أَنت‌َ سُبحانَک‌َ إِنِّي کُنت‌ُ مِن‌َ الظّالِمِين‌َ حوت آورد کنار دريا او را بيرون انداخت درخت کدو روئيده شد سايه بر بدن او افکند بز کوهي مأمور شد ميآمد از شير آن استرزاق ميکرد پس مأمور شد که مراجعت کند و قومش ايمان آوردند و زندگاني وسيعي داشتند تا باجل طبيعي از دنيا رفتند لذا ميفرمايد فَلَو لا کانَت قَريَةٌ مراد اهل قرية است و تأنيث کانت بمناسبت لفظ قرية است و مراد از قريه ساير قري است که اقوام انبياء قبل بودند غير از قريه اهل نينوي هستند که قسمت عراق کربلا و نجف و کوفه بودند و الان قبر يونس در کنار شط کوفه است.
آمنت يعني ساير قري چرا ايمان نياوردند پس از ظهور آثار عذاب فَنَفَعَها إِيمانُها که عذاب از آنها برطرف شود و متنعم بنعم الهيه شوند.
إِلّا قَوم‌َ يُونُس‌َ اهل نينوا و عراق لَمّا آمَنُوا پس از مشاهده آثار عذاب که ايمان آنها بآنها نفع بخشد کَشَفنا عَنهُم بر طرف نموديم از آنها عَذاب‌َ
جلد 10 - صفحه 462
الخِزي‌ِ خزي خفت و خواري است و مراد عذاب نازله بر امم سالفه است فِي الحَياةِ الدُّنيا غير از عذاب اخروي که آنها معذّب هستند و قوم يونس بواسطه ايمان از آن مصون و محفوظ شدند وَ مَتَّعناهُم إِلي حِين‌ٍ يعني تا مدتي که اجل طبيعي آنها رسيد و بمرگ خدايي از دنيا رفتند.