تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ (101)
بعد از آن براى ازدياد تنبيه و ارشاد قوم بيان فرمايد:
قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: بگو اى پيغمبر به غافلين و کافرين، تأمل و تدبر و تعقل و تفکر کنيد چه چيز است در آسمانها و زمين‌ها از دلايل واضحه و براهين شافيه از اختلاف شب و روز و جريان ماه و خورشيد و حدوث فصول اربعه و بروز آثار خاصه و خلق ثوابت و سيارات و آيات سماويه و بينات ارضيه از کوهها و درياها و جمادات مختلفه و نباتات متنوعه و حيوانات
ج5، ص 404
کثيره، هر آينه تفکر در اين شواهد، داعى حقى است به ايمان و معرفت خالق عالم و وحدانيت و قدرت و حکمت مصور بنى آدم، آگاهى و عبرتى است براى غافلين از سعادات و منهمکين در شهوات، تا هشيار شوند و به حق‌شناسى و سپاسدارى توجه کنند.
وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ: (بنابر معنى اول کلمه «ما» نافيه و بنابر معنى دوم استفهاميه است) و بى‌نياز نگرداند و فايده ندهد اين آيات واضحه و براهين شاهده و بينات ترساننده و پيغمبران انذار کننده از قومى که تفکر و تدبر ننمايند و اراده ايمان نکنند، يا چه چيزى بى‌نياز سازد و چه فايده دهد آيات و مخوفات از جلب نفع و دفع ضرر نسبت به کسانى که تصديق نکنند و قبول ننمايند، زيرا آيات قرآنيه و بينات سبحانيه، وقتى براى مکلف ثمر و فايده دارد که تصديق و قبول نمايد و الّا اتمام حجت بر او خواهد بود.
تفسير برهان «1»- محمد بن يعقوب به اسناد خود از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: در اين آيه شريفه مراد «آيات» آل محمّد و مراد به «نذر» انبياء باشند.
ايضا عياشى «2» به اسناد خود از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: شب معراج پيغمبر، جبرئيل، براق را آورد. حضرت سوار، ابتداى سير، وارد بيت المقدس، انبياء را ملاقات نمود، از آنجا به سماوات، بعد از مراجعت، صبح به اصحاب فرمود: ديشب به بيت المقدس رفتم و انبياء را ملاقات کردم. اصحاب استبعاد، و کيفيت آن را سؤال؟ فرمود: جبرئيل براق را آورد، و علامت آن مرور به قافله ابو سفيان بر آب بنى فلان و در طلب شتر گمشده خود بودند. قوم منکر، و به هم گفتند: شما بازار و علامات شام را ديده‌ايد، از آن سؤال کنيد. جبرئيل نازل، و شام را ارائه داد، هر چه پرسيدند، حضرت جواب فرمود، پس ايمان نياوردند مگر کمى؛ اين است فرمايش الهى «وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ» پناه به خدا از ايمان نياوردن به خدا و رسول امنا باللّه و رسوله.
«1» ج 2 ص 204.
«2» (برهان ج 2 ص 205)، نور الثقلين ج 2 ص 332 حديث 148 به نقل از روضه کافى.
ج5، ص 405