تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِي شَکٍّ مِنْ دِينِي فَلا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لکِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (104)
«1» تفسير عياشى ج 2 ص 128 حديث 51.
ج5، ص 407
بعد از آن حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله را امر به برائت از تمام معبودان باطله مى‌فرمايد:
قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ: بگو اى پيغمبر به اين جماعت کفار، اى گروه مردمان.
إِنْ کُنْتُمْ فِي شَکٍّ مِنْ دِينِي: اگر در شک هستيد نسبت به دين من که آيا حق است يا نه، يا اگر شما در شکيد که من چه دينى و اعتقادى دارم، بدانيد که بر طريقه و دين شما نيستم. فَلا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ: پس عبادت نمى‌کنم اصنام و اوثانى که شما پرستش مى‌کنيد غير از ذات احديت خداى متعال. وَ لکِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاکُمْ: و لکن پرستش و ستايش مى‌کنم آن خدائى که به قدرت کامله مى‌ميراند شما را. تخصيص ذکر «توفى» ممکن است به جهت تنبه و اشعار باشد به مراتب ثلاثه خلق و موت و بعث. يا آنکه چون موت اشدّ تمام حالات انسانى است از حيث مهابت، لذا ذکر آن اقوى باشد در زجر و منع.
تنبيه- اگر کسى گويد: چگونه فرمود «إِنْ کُنْتُمْ فِي شَکٍّ مِنْ دِينِي» با اعتقاد ايشان به بطلان دين آن حضرت؟ جواب آنکه: بر سبيل تقدير و فرض که اگر شما را شکى در اعتقاد و دين من هست، من آن شک بردارم به بيان دين و اعتقاد خود. يا در بعض اوقات به سبب ديدن آيات و معجزات، ايشان را شک وارد شدى. يا عده‌اى از آنها متشکک بودند، و توجه خطاب به تمام بر سبيل تغليب باشد. چون عبادت عبارت است از غايت تعظيم معبود، و آن سزاوار نباشد.
مگر براى ذاتى که غايت جلال و عظمت را دارا است، و انسان اشرف موجودات را شايسته نيست پرستش اوثان و اصنام که ماده آنها سنگ است، زيرا ستايش اشرف نسبت به اخس، عقلا مذموم و ممنوع خواهد بود، لذا ابتدا مقام نفى را مقدم داشته فرمود: عبادت نمى‌کنم معبودانى که شما غير از خداى تعالى عبادت کنيد، بعد از آن مقام اثبات را که پرستش حق تعالى است عنوان فرمايد که: و لکن عبادت مى‌کنم ذات قادرى را که شما را مى‌ميراند. وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: و امر شده‌ام که باشم از تصديق کنندگان به توحيد و
ج5، ص 408
اخلاص عبادت براى ذات احديت.