اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل يا أَيُّهَا النّاس‌ُ إِن کُنتُم فِي شَک‌ٍّ مِن دِينِي فَلا أَعبُدُ الَّذِين‌َ تَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَ لکِن أَعبُدُ اللّه‌َ الَّذِي يَتَوَفّاکُم وَ أُمِرت‌ُ أَن أَکُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ (104)
بفرما اي رسول محترم خطاب بجميع ناس از افراد بشر اگر شما هستيد
جلد 10 - صفحه 468
در شک از دين من پس من عبادت نميکنم کساني را که شما ميپرستيد از غير خدا و لکن عبادت ميکنم خداوند را آن خدايي که جان شما را ميگيرد بشدّت و مأمور شده‌ام اينکه بوده باشم از مؤمنين بخداوند.
قُل يا أَيُّهَا النّاس‌ُ و لو بلسان عموم است لکن مراد مشرکين هستند بقرينه تعبدون من دون اللّه.
إِن کُنتُم فِي شَک‌ٍّ مِن دِينِي اشکال- شک تساوي طرفين است در مقابل ظن و وهم و يقين و قطع بخلاف و مشرکين قطع بخلاف داشتند.
جواب- اولا شک دو معني دارد يکي بمعناي اخص که تساوي احتمالين باشد و ديگر بمعني اعم که خلاف يقين باشد که شامل ظن و وهم ميشود و مشرکين قطع بخلاف نداشتند بلکه ظن بخلاف داشتند بدليل قوله تعالي وَ ما لَهُم بِذلِک‌َ مِن عِلم‌ٍ إِن هُم إِلّا يَظُنُّون‌َ جاثيه آيه 23.
و ثانيا آيه دلالت ندارد بر اينکه اينها شاک بودند چون قضيه شرطيه است يعني اگر شک داريد نه فعلا شاک هستيد.
و ثالثا اينها بعد از آني که حضرت را کذّاب و مفتري ميگفتند شک داشتند که عقيده قلبي پيغمبر چيست.
فَلا أَعبُدُ الَّذِين‌َ تَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ اشکال- مشرکين عبادت اصنام ميکردند و مناسب اينکه بود که بفرمايد فلا اعبد ما تعبدون زيرا الّذين براي ذوي العقول است.
جواب- اولا اينها بسياري عبادت ملائکه يا عبادت جن‌ّ کردند و اصنام را بصورت ملائکه بخيال واهي خود تصور ميکردند بلکه ميگفتند ما نَعبُدُهُم إِلّا لِيُقَرِّبُونا إِلَي اللّه‌ِ زُلفي زمر آيه 4.
و ثانيا تعبير بالذين باعتبار جمع بين ذوي العقول و غير ذوي العقول مانعي
جلد 10 - صفحه 469
ندارد چنانچه ضمير هم در لا نعبدهم از همين باب است و اگر مجرد اصنام بود مناسب بود بگويند لا نعبدها.
وَ لکِن أَعبُدُ اللّه‌َ اللّه اسم و علم است براي ذات مقدس مستجمع جميع صفات کمال و منزه از جميع نواقص امکان الَّذِي يَتَوَفّاکُم توفي اخذ بقوت است که يکي از افرادش اماته است و شايد اشاره باين است که بشدت و قوت شما را قبض ميکند و بعذاب سخت دچار ميفرمايد.
وَ أُمِرت‌ُ أَن أَکُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ بلکه اول المؤمنين چنانچه ميفرمايد قُل إِن‌َّ صَلاتِي وَ نُسُکِي وَ مَحياي‌َ وَ مَماتِي لِلّه‌ِ رَب‌ِّ العالَمِين‌َ لا شَرِيک‌َ لَه‌ُ وَ بِذلِک‌َ أُمِرت‌ُ وَ أَنَا أَوَّل‌ُ المُسلِمِين‌َ انعام آيه 163 و 164.