اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تَدع‌ُ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَنفَعُک‌َ وَ لا يَضُرُّک‌َ فَإِن فَعَلت‌َ فَإِنَّک‌َ إِذاً مِن‌َ الظّالِمِين‌َ (106)
و طلب نکن از غير خداوند متعال چيزهايي که نه قدرت بر نفع رساندن بتو دارند و نه قدرت بر ضرر تو پس اگر چنين کردي ميباشي از ظالمين.
وَ لا تَدع‌ُ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَنفَعُک‌َ وَ لا يَضُرُّک‌َ صورت خطاب بحضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است لکن غرض برهان عقل و مناط قطعي عام است شامل جميع ميشود، و نيز صورت قضيه اشاره باصنام مشرکين است ولي بدليل روشن شامل جميع ممکنات ميشود زيرا (لا مؤثر في الوجود الّا اللّه) حتي کساني که بمال و منال و صنعت و کسب خود توجه دارند مثل قارون که بعلم خود مستند ميدانست و امروز نوع مردم نظر باسباب ظاهريه دارند و متدينين آنها ميگويند
(ابي اللّه ان يجري الاشياء الّا باسبابها)
و غافل از اينکه اسباب و وسائل همه باراده و مشيت حق است چه بسيار مواردي که بعض اشخاص همه نوع اسباب براي آنها فراهم است و در کمال ضيق و چه بسيار اشخاصي هيچگونه اسبابي بر حسب ظاهر ندارند و در کمال سعه هستند بايد معتقد باشيم که اگر حفظ الهي باشد احدي و هيچ امري از مضرات خردلي ضرر نميزند و اگر بلاء و مضرتي متوجه شد احدي قدرت بر رفع آن ندارد.
فَإِن فَعَلت‌َ يعني اگر توجه بغير خدا پيدا کردي و او را مؤثر دانستي و او را طلب کردي فَإِنَّک‌َ إِذاً مِن‌َ الظّالِمِين‌َ ظلم بنفس خود کرده‌اي و از فيوضات و نعم الهي و تفضلات او خود را محروم کرده‌اي و در معرض بليات و عقوبات او درآورده‌اي و در آخرت هم بعذاب الهي معذب خواهي شد و از سعادت و نجات و نيل ببهشت ممنوع شده‌اي.
تنبيه- جماعتي تقليدا و تبعا ليهود عنود مفوضه شدند و گفتند خداوند پس از خلقت عالم بکنار رفت چنانچه يهود گفتند يکشنبه شروع بخلق عالم کرد و جمعه
جلد 10 - صفحه 472
فارغ شد و شنبه تعطيل کرد لذا شنبه را تعطيل ميکنند.
و ديگر بدتر از اينکه قول حکماء است که گفتند بدليل (الواحد لا يصدر منه الّا الواحد) (و الواحد لا يصدر الّا عن الواحد) از خداوند فقط عقل اول صادر شده، يا بمسلک افلاطون که قائل بعقول عشره طوليه شده، يا بمسلک ارسطو که قائل بعقول عرضيه شده و غافل از اينکه اينکه دو قاعده در علت تامه غير قابل انفکاک از مطول بدون اختيار و قدرت جاري است، اما فاعل قادر مختار حکيم هر فعلي که قابليت وجود داشته باشد و مصلحت در ايجادش باشد از روي قدرت و اختيار ايجاد ميکند، و معناي قدرت را گفتند تساوي فعل و ترک، و بعضي گفتند ان شاء فعل و ان لم يشأ لم يفعل، و اينکه چه مناسبت دارد با علة موجبه که انفکاک معلول از علة محال است فقط تقدم رتبي دارد که معلول اثر علة است و از اينکه جهت عالم را قديم ميدانند و در ربط حادث بقديم کلماتي دارد، و مثل حکماء علماء نجوم هستند که تمام تأثيرات را مستند بکواکب ميدانند در مقابله و مقارنه و تثليث و تربيع هر يک با ديگري و هنوز در تقاويم مدت تأثيرش را معين ميکنند و چه اندازه اخبار در مذمت آنها داريم که فرمودند
المنجم کذّاب.