تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
مَنْ کانَ يُرِيدُ الْحَياةَ الدُّنْيا وَ زِينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِيها وَ هُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ «15» أُولئِکَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِلٌ ما کانُوا يَعْمَلُونَ «16»
ترجمه
کسانيکه بوده باشند که بخواهند زندگانى دنيا و آرايش آنرا جزا ميدهيم بآنها کردارهاشانرا در آن و ايشان در آن کم گذارده نميشوند
آنگروه آنانند که نيست مر آنها را در آخرت مگر آتش و نابود گشت آنچه کردند در آن و فاسد
جلد 3 صفحه 67
است آنچه بودند که بجا مى‌آوردند.
تفسير
دنيا طلبان که سعى و عمل آنها براى تحصيل مال و جاه و جلال و جمال و ساير زخارف و لذّات دنيوى است خداوند آنها را از رحمت رحمانيّه خود مأيوس نميفرمايد و جزاى کامل بآنها در دنيا عطا ميفرمايد و هيچ از آثار مرتّبه بر اعمال آنها در دنيا کاسته نخواهد شد و اگر در تهيّه وسائل و اسباب عادى تقصير و خطائى نکنند کاملا بمقصود خواهند رسيد چون دنيا دارى است که خداوند جريان امور آنرا به اسباب مقدّر فرموده است ولى اين قبيل اشخاص هيچ بهره و نصيبى در آخرت ندارند مگر آتش جهنم زيرا اگر اعمال آنها عبادت باشد چون مشروط بقصد قربت است صحيح نيست و براى ترک آن مستحقّ عقوبتند و اگر در آن ريا نموده باشند براى فعل هم معاقب خواهند بود و اگر غير عبادت باشد که مشروط بقصد قربت نيست مستحقّ ثواب نميشوند چون استحقاق ثواب در کليّه اعمال منوط بقصد قربت است و نتيجه کليّه آنستکه يا در آخرت بهره‌اى ندارند يا بهره آنها آتش است پس صحيح است گفته شود نيست نتيجه‌اى براى آنها در آخرت جز آتش و نابود و بى‌نتيجه شد آنچه بجا آوردند در دنيا براى دنيا در آخرت و بنابراين محتمل است جار و مجرور يعنى فيها متعلّق به صنعوا و ضمير راجع به دنيا باشد و ممکن است متعلّق به حبط و ضمير راجع به آخرت باشد و بر هر تقدير فيهاى ديگرى چون فضله در کلام بوده حذف شده و قطع نظر از دنيا و آخرت عمل آنها فى نفسه هم فاسد و ضايع و باطل و نيست و نابود است چون از عين و اثر آن چيزى باقى نمانده و نخواهد ماند زيرا که دنيا و ما فيها فانى و داثر و باطل است علاوه بر آنکه از عدم شرط عدم مشروط لازم ميآيد و قصد قربت و خلوص نيّت شرط است و بعضى گفته‌اند اعمال خيرى که از کفّار صادر ميشود از قبيل صله رحم و احسان بفقراء و بناء پل و غيرها خداوند جزاى آنها را از قبيل طول عمر و سلامتى بدن و وسعت رزق و دفع بلا و نام نيک بآنها در دنيا عطا ميفرمايد ولى در آخرت مخلّد در جهنم خواهند بود و فائده‌اى بحال آنها ندارد و مراد اينمعنى است و اگر در دنيا بآنها عوض داده نشود در آخرت موجب تخفيف عذابشان خواهد شد و بنظر حقير مطلب تمام نميشود مگر به بيانى که قبلا ذکر شد و اللّه اعلم و عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام روايت نموده
جلد 3 صفحه 68
که مراد آن دو نفرند و معلوم است که مقصود بيان فردا کمل نفاق و ريا کارى و دنيا طلبى است نه انحصار مدلول آيه بفلان و فلان که کنايه از آن دو نفر است.