تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً أُولئِکَ يُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ وَ يَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِينَ کَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ «18» الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کافِرُونَ «19» أُولئِکَ لَمْ يَکُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَ ما کانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ ما کانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ ما کانُوا يُبْصِرُونَ «20» أُولئِکَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما کانُوا يَفْتَرُونَ «21» لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ «22»
ترجمه
و کيست ستمکارتر از آنکه افترا بست بر خدا دروغ را آنگروه عرضه داشته ميشوند بر پروردگارشان و گويند گواهان اين جماعت آنانند که دروغ بستند بر پروردگارشان آگاه باشيد لعنت خدا بر ستمکاران
آنانکه باز ميدارند از راه خدا و ميخواهند آنرا کج و آنان بآخرت آنها کافرانند
آنگروه نباشند عاجز کنندگان در زمين و نباشد مر ايشانرا از غير خدا دوستان افزوده ميشود براى آنها عذاب نبودند که بتوانند شنيدن را و نبودند که به بينند
آنگروه آنانند که زيان کردند جانهاشان را و گم شد از آنها آنچه بودند که افترا مى‌بستند
ناچار همانا آنها در آخرت آنانند زيانکارتران.
تفسير
ستمکارترين خلق کسى است که دروغى را نسبت بخدا دهد چون با خالق و منعم خود خيانت نموده و بر خود و خلق ظلم کرده است و ذکر اين معنى بصورت سؤال براى وضوح جواب و ابلغيّت آن در افاده مراد است و اين اشخاص را در يکى از مواقف قيامت در پيشگاه الهى حاضر مينمايند براى مؤاخذه و ائمّه اطهار و انبياء عظام که مبلّغ و حافظ احکام الهى ميباشند شهادت بخيانت و دروغ آنها ميدهند و لعنشان ميفرمايند که نتيجه آن بعد از رحمت است و محتمل است جمله الا لعنة اللّه على الظّالمين ابتداء کلام الهى باشد و بعدا توصيف فرموده آنها را بآنکه مردم را از راه حق باز ميدارند به القاء شبهات و تهييج شهوات و منع از خيرات و مقصود آنها آنستکه دين خدا و راه حقّ را کج معرّفى نمايند و عيب و نقصى
جلد 3 صفحه 72
براى آن در انظار مردم اثبات نمايند لذا آيات الهى را تحريف و تأويل مينمايند چنانچه يهود اوصاف پيغمبر آخر الزمان را از تورات تغيير دادند و سبب بروز اين اعمال بى اعتقادى بعالم آخرت است والا کسيکه معتقد بدار جزائى باشد پيرامون اين امور نميگردد لذا ضمير «هم» براى افاده تأکيد مکرّر شده است و اينها نميتوانند خدا را هيچگاه از عذاب خودشان عاجز کنند چون در دنيا نميتوانند از ملک الهى خارج شوند و دوستان و ياورانى ندارند که اگر خداوند بخواهد آنها را عذاب فرمايد بتوانند از آنها دفاع نمايند و در آخرت عذاب آنها دو چندان يا بيشتر خواهد بود از ساير کفّار چون اينها هم خودشان کافر شدند و هم مردم را کافر نمودند و استطاعت شنيدن کلمات حقّه و مواعظ حسنه و براهين واضحه و ديدن آيات بيّنات و معجزات ظاهرات را ندارند چون گوش شنوا و ديده بصيرت آنها بواسطه انغمار در شهوات و توجّه بزخارف دنيا و اعراض از ذکر و فکر کر و کور شده يا بقدرى متعصّب در طريق باطل و لجوج و عنود و حسودند که نميتوانند به حرف حقّ گوش بدهند و حق را به بينند و اوصاف آنرا مشاهده نمايند اين قبيل اشخاص خسارت جانى نمودند که گوهر گرانبهاى عقل و روح و عمر خودشان را فاسد نمودند و آنچه پيدا کردند در دنيا بخيال خودشان از دولت و ثروت و رياست از دستشان رفت و جز حسرت و ندامت براى آنها باقى نماند ناچار در آخرت هم در زمره کفّارى هستند که خسارت آنها از ساير کفار زيادتر است عيّاشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که آن کفّار چهار نفر پادشاه از قريش بودند که پى در پى سلطنت کردند فيض ره فرموده که مراد از چهار پادشاه آن سه نفر و معاويه ميباشند و از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد از اشهاد ائمّه اطهارند و قمّى ره فرموده اشهاد ائمّه عليهم السلام و ملعون کسانى هستند که ظلم نمودند بر آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و غصب کردند حقّ ايشانرا و باز داشتند مردم را از راه خدا که امامت است و منحرف نمودند آنرا بغير اهلش و آنها استطاعت و قدرت نداشتند که فضائل امير المؤمنين عليه السّلام را بشنوند و منقرض و فانى شدند و معلوم است که مراد بيان مصاديق واضحه است.
جلد 3 صفحه 73