تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
حَتَّى إِذا جاءَ أَمْرُنا وَ فارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيها مِنْ کُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَ أَهْلَکَ إِلاَّ مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَ مَنْ آمَنَ وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلاَّ قَلِيلٌ (40)
خلاصه نوح تهيه خود را نمود:
حَتَّى إِذا جاءَ أَمْرُنا: تا وقتى که بيامد عذاب ما يا امر ما به عذاب. وَ فارَ التَّنُّورُ: و جوشيد و فوران نمود آب از تنور. و آن تنورى بود از سنگ در مسجد کوفه و حوّا در آن نان پختى، و به ارث به نوح رسيدى. در حينى که شعله‌ور
«1» نقل از تفسير منهج ج 4 ص 422.
جلد 6 - صفحه 67
بودى، ناگاه آب جوشيدى.
ابو عبيده حذاء از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده که مسجد کوفه روضه‌اى است از روضات بهشت، يک نماز در آن برابر هفتاد نماز است. و هفتاد پيغمبر در آن نماز گزارده، و تنور نوح عليه السّلام در آن و از آن آب فوران کرد و کشتى نوح در آن ساخته شد و مجمع انبياء باشد. «1» در منهج- مفضل بن عمرو از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که تنور در خانه عجوزه مؤمنه بود در جانب راست مسجد کوفه. گفتم: يابن رسول اللّه، مسجد در آن روز بود؟ فرمود: آرى، آن مصلاى انبياء است. «2» مروى است شب معراج چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله آنجا رسيد، جبرئيل گفت: يا محمد (هذا مسجد ابيک آدم و مصلّى الانبياء) پس حضرت فرود آمد و آنجا نماز بگزارد، بعد جبرئيل او را به آسمان برد «3» و خداوند در آمدن آب را از تنور، علامت هلاک قوم گردانيد.
قُلْنَا احْمِلْ فِيها مِنْ کُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ: گفتيم نوح عليه السّلام را که بردار در کشتى از هر نر و ماده که فايده دارد دو تا که نسل هر نوع باقى و منقطع نگردد.
قرائت حفص «مِنْ کُلٍّ» به تنوين خوانده شده «4»، يعنى از هر نوع و جنس حيوان با نفع دو تا نر و ماده.
عياشى- از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده فرمود: حمل نمود نوح عليه السّلام در کشتى ازواج ثمانيه که خدا فرمايد (ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ)* در سوره انعام. «5» و به سند معتبر از حضرت رضا عليه السّلام مروى است که حق تعالى چهل سال اصلاب مردان و ارحام زنان را عقيم فرمود که نسل ايشان منقطع شد. چون غرق شدند طفلى در ميان آنها نبود، و شايسته نيست خداى تعالى هلاک فرمايد
«1» تفسير عياشى ج 2 ص 147، و بحار ج 11 ص 335.
«2» تفسير منهج ج 4 ص 423، و تفسير عياشى و بحار ج 11 ص 333.
«3» تفسير عياشى ج 2 ص 146.
«4» تفسير مجمع ج 3 ص 160.
«5» تفسير عياشى ج 2 ص 147.
جلد 6 - صفحه 68
به عذاب خود بى‌گناهان را. و اما سايرين غرق شدند به سبب راضى بودن آنان به تکذيب مکذبان، و من غاب عن امر فرضى به کان کمن شاهد و اتاه: و هر که غايب باشد از امرى پس راضى باشد به آن، مثل کسى است که حاضر بوده و بجاى آورده آن را. «1» اين فرمايش، تذکرى است براى ما امت مرحومه در رضا داشتن به امورات حادثه و افعال جاريه.
وَ أَهْلَکَ: و ايضا درآور در کشتى اهل خود را، و آنها زن و پسران او و زنان ايشان بودند. إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ: مگر آنکه پيشى گرفته بر او قول، يعنى علم ازلى به هلاکت آنها تعلق يافته. و به سبب سوء اختيار آنها تمادى در کفر و گمراهى، حکم ما به غرق شدن او صادر گشته. مراد کنعان و واغله پسر و زن نوح، که کافر بودند. وَ مَنْ آمَنَ: و داخل کن در کشتى هر کس که ايمان آورده غير اهل تو. وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ: و ايمان نياوردند و موافقت نکردند با نوح مگر کمى از مردمان که زوجه مسلمه او بودند و سه پسر او: حام و سام و يافث، و زنان ايشان و هفتاد و چند نفر ديگر از اهل ايمان که تماما هشتاد نفر بودند يا کمتر. و نوح عليه السلام پسران را فرمود: با زنان در کشتى خلوت مکنيد، حام مخالفت نمود؛ نوح عليه السّلام دعا کرد: خدايا نطفه‌اش را تغيير ده، فورا سياه گرديد، و اولاد او هر چه متولد شدند سياه بودند.
ابن عباس گويد: اول حيوانى که داخل کشتى نمود مورچه، و آخر آنها الاغ، چون خواست داخل شود شيطان به دم او آويخت، الاغ امتناع کرد از داخل شدن کشتى. نوح فرمود: داخل شو، و خواست شيطان را خارج کند، جزع نمود او را در پشت کشتى جا داد. «2» در تفسير مالک بن سليمان نقل نموده که: مار و عقرب آمدند گفتند: ما را هم داخل کن. فرمود: شما ضرر داريد. گفتند: ما عهد نمائيم کسى را اذيت ننمائيم که نام تو ببرد، و حالا هر کس از مار و عقرب ترسيد بخواند:
«1» علل الشرايع ص 30.
«2» تفسير منهج الصادقين ج 4 ص 424.
جلد 6 - صفحه 69
سَلامٌ عَلى نُوحٍ فِي الْعالَمِينَ إِنَّا کَذلِکَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ «1» انشاء اللّه مار و عقرب به او اذيتى نرسانند. «2»