اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قِيل‌َ يا أَرض‌ُ ابلَعِي ماءَک‌ِ وَ يا سَماءُ أَقلِعِي وَ غِيض‌َ الماءُ وَ قُضِي‌َ الأَمرُ وَ استَوَت عَلَي الجُودِي‌ِّ وَ قِيل‌َ بُعداً لِلقَوم‌ِ الظّالِمِين‌َ (44)
و گفته شد اي زمين آب خود را بلع کن و فرو ده و اي آسمان قطع کن
جلد 11 - صفحه 57
و تمام شد و از بين رفت و قضاء الهي باهلاک قوم و نجات مؤمنين جاري شد و کشتي بر کوه جودي قرار گرفت و گفته شد دور باد از براي قوم ستمکاران.
اينکه آيه شريفه از اعاظم آيات قرآني است که از حيث فصاحت و بلاغت در درجه اعلا است حتي دارد جماعتي از بزرگان قريش که در فصاحت و بلاغت سر آمد تمام عرب بودند در مقام معارضه با قرآن بر آمدند چهل روز تصفيه ذهن کردند و چيزهايي نوشتند و آوردند که مقايسه با قرآن کنند بر خورد کردند باين آيه شريفه و از اينکه خيال منصرف شدند و اظهار عجز کردند.
و قيل قائل خداوند تبارک و تعالي يا ملائکه يا أَرض‌ُ ابلَعِي ماءَک‌ِ اولّا اينکه جمله دلالت تام دارد که جمادات هم شعور و ادراک دارند و مورد خطاب و امر و نهي واقع ميشوند چنانچه آيات قرآني بر اينکه معني بسيار داريم و حمل بر امر تکويني خلاف نصوص قرآني است مثل قوله تعالي ثُم‌َّ استَوي إِلَي السَّماءِ وَ هِي‌َ دُخان‌ٌ فَقال‌َ لَها وَ لِلأَرض‌ِ ائتِيا طَوعاً أَو کَرهاً قالَتا أَتَينا طائِعِين‌َ فصّلت آيه 10، و مثل وَ إِن مِن شَي‌ءٍ إِلّا يُسَبِّح‌ُ بِحَمدِه‌ِ وَ لکِن لا تَفقَهُون‌َ تَسبِيحَهُم اسري آيه 46 که تسبيح تکويني را هر کس ميفهمد و مثل أُمَم‌ٌ أَمثالُکُم انعام آيه 38، و مثل حُشِرَ لِسُلَيمان‌َ جُنُودُه‌ُ مِن‌َ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ وَ الطَّيرِ نمل آيه 17، و مثل قضيه هدهد و تکلم مورچه که در همين سوره نمل است و غير اينها که مکررا در اينکه تفسير تذکر داده شده.
بلع فرو بردن مأکول است در بطن زمين فرو برد آبهايي که روي زمين بود، بعضي بقرينه ماءک گفتند آبهايي که از زمين جوشش کرده بود و اما آب آسمان درياها شد لکن توهم فاسدي است زيرا درياها قبل از طوفان بود بلکه آب آسمان از آن درياها است بتوسط ابخره بلي اگر خبر معتبري از ائمه داشته باشيم البته قبول ميکنيم (لان‌ّ اهل البيت ادري بما في البيت).
جلد 11 - صفحه 58
وَ يا سَماءُ أَقلِعِي قلع جلوگيري و بر طرف شدن است مي‌گويي فلان چيز را قلع و قمع نمودم ديگر باران نباريد.
وَ غِيض‌َ الماءُ يعني مفقود شد آب و از بين رفت ديگر بر روي زمين آبي باقي نماند وَ قُضِي‌َ الأَمرُ بنجات مؤمنين و هلاکت کفار.
وَ استَوَت عَلَي الجُودِي‌ِّ گفتند کوه جودي از همه کوه‌ها کوچک‌تر بود و شايد استواء بر آن از جهت سهولت خروج مؤمنين است از کشتي و آمدن بر وجه ارض بوده يا از جهت تواضع اينکه کوه بوده چنانچه در خبر است.
وَ قِيل‌َ بُعداً لِلقَوم‌ِ الظّالِمِين‌َ بعد از رحمت الهي که معني لعن است در دنيا که هلاک شدند و در آخرت که بعذاب ابدي معذّب ميشوند و قائل يا نوح بوده يا مؤمنين يا ملائکه يا ذات اقدس ربوبي بلکه ممکن است بگوئيم همه آنها.