تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِکَ أَنْ أَسْئَلَکَ ما لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَ إِلاَّ تَغْفِرْ لِي وَ تَرْحَمْنِي أَکُنْ مِنَ الْخاسِرِينَ (47) قِيلَ يا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا وَ بَرَکاتٍ عَلَيْکَ وَ عَلى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَکَ وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذابٌ أَلِيمٌ (48) تِلْکَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيها إِلَيْکَ ما کُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ (49)
ترجمه
گفت اى پروردگار من همانا من پناه ميبرم بتو که سؤال کنم از تو چيزى را که نيست براى من بآن دانشى و اگر نيامرزى مرا و رحم نکنى بر من ميباشم از زيانکاران
گفته شد اى نوح فرود آى بسلامتى از قبل ما و برکتهائى بر تو و بر گروه چندى از کسانيکه با تواند و گروهى چندند که بر خوردار کنيمشان پس برسد آنها را از ما عذابى دردناک
اين از خبرهاى نهان است که وحى ميکنيم آنرا بسوى تو نبودى که بدانى آنرا تو و نه قومت پيش از اين پس صبر کن همانا انجام نيک براى پرهيزکاران است.
تفسير
پس از صدور ترک اولى از حضرت نوح و عتاب الهى بشرح مذکور در آيه سابقه آنحضرت با کمال خضوع و خشوع و تذلّل از خداوند مسئلت نمود که در آتيه او را حفظ فرمايد از سؤال بيجا و هر امر نامناسبى با مقام نبوّت و محبّت خدا و منحصر نمود راه فوز و فلاح و نجات از هر خطر و خسران را بمغفرت و رحمت الهى خلاصه آنکه توبه نمود از ترک اولى به آدابيکه موجب قبول و مرحمت شود و خداوند پس از استقرار کشتى و بر طرف شدن طوفان امر فرمود او و کسانيرا که با او بودند به نزول از کشتى و مژده داد آنها را بسلامتى از آفات و ايمنى از بليّات و زيادتى برکات و وفور خيرات از قبل خود چون ايشان براى خرابى زمين از زندگانى آتيه خود مأمون نبودند و فرمود اين نعم ممتدّ است براى تو و فرقى که با تو هستند در کشتى چون امّت بمعناى جماعت است و آنها جماعتهائى بودند يا فرقى که بعد از اين از آنها بوجود مى‌آيند که گفته‌اند يا فرقى که با تواند در طريقه حقّه و ايمان
جلد 3 صفحه 88
بخدا و پيغمبر وقت که بنظر حقير رسيده و نيز فرمود و فرقى بعد از اين از نسل آنها بوجود مى‌آيند که اين نعم براى آنها ممتدّ نميشود بلکه چندى برخوردار ميکنيم آنانرا از نعم دنيوى و پس از آن براى کفر و عصيان بعذاب اليم گرفتار خواهند شد و اخيرا به حبيب خود فرمود اين قصه نوح عليه السّلام از اخبار غيب است که وحى نموديم ما آنرا بتو براى اثبات دين و اعجاز کتابت چون تو و قومت که عربند اهل کتاب و تاريخ نبوديد و از اين وقايع اطلاع نداشتيد و حال مطّلع شديد پس مانند نوح عليه السّلام صبر کن بر ثبات در دعوت و آزار قومت و بدانکه در نتيجه موفق بظفر بر اعداء در دنيا و فائز بنعيم ابدى در آخرت خواهى شد چون حسن عاقبت مخصوص به اهل تقوى است قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که حضرت نوح در موصل از کشتى بزير آمد با هشتاد نفر و شهرى بنا نمودند که نام آن ثمانين شد و او دخترى داشت که با او در کشتى بود و مردم از نسل او بوجود آمدند و به اين جهت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود نوح عليه السّلام يکى از دو پدر است و در عيون از امام رضا عليه السّلام نقل نموده که پرسيدند از آنحضرت چرا خداوند تمام اهل زمين را در زمان نوح عليه السّلام غرق فرمود با آنکه در ميان آنها بيگناهان و اطفال بودند فرمود اما اطفال که وجود نداشتند چون خداوند چهل سال قبل از طوفان آنها را عقيم نمود و اما بقيّه مردم که غرق شدند يکدسته براى تکذيبشان بود پيغمبر وقت را و دسته ديگر براى رضاى آنها بود بتکذيب تکذيب کنندگان چون کسيکه از کارى بر کنار باشد و راضى بآن مانند کسى است که وارد در آن باشد خداوند کسى را بدون تقصير عذاب نميفرمايد و در کافى و اکمال از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که چون آب بزمين فرو رفت و حجاب بر طرف شد و استخوان مردگان ظاهر گشت نوح عليه السّلام آنها را ديد و جزع نمود و بسيار غمناک شد و خداوند به او وحى فرمود اين کار را خودت کردى که نفرين به آنها نمودى نوح عرض کرد خدايا توبه کردم و استغفار نمود و وحى شد به او که انگور سياه بخورد براى آنکه غم او زائل شود و نيز از آنحضرت روايت شده است که نوح عليه السّلام بعد از طوفان پانصد سال زندگانى فرمود پس جبرئيل نازل شد و عرض کرد خدا فرموده ايّام حيات تو منقضى شد و بايد ودائع نبوّت را به پسرت سام بسپرى چون زمين نبايد خالى از حجّت باشد و بايد در هر زمان راهنمائى
جلد 3 صفحه 89
به طاعت من وجود داشته باشد و آن يا پيغمبر است يا امام و حضرت نوح اطاعت نمود و اسم اکبر و ميراث علم و آثار نبوت را بسام سپرد و حام و يافث بى‌بهره شدند براى آنکه قابل نبودند و حضرت نوح آنها را بشارت داد به هود عليه السّلام و وصيّت فرمود به اطاعت و انتظار مقدم او و اين خلاصه روايت اخيره است که ذکر شد ..