سوره هود، آیه ۴۷ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۷
قَالَ رَبِ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَ إِلاَّ تَغْفِرْ لِي وَ تَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
عرض کرد: «پروردگارا! من به تو پناه میبرم که از تو چیزی بخواهم که از آن آگاهی ندارم! و اگر مرا نبخشی، و بر من رحم نکنی، از زیانکاران خواهم بود!»
معنی کلمات و عبارات
«أَعُوذُ بِکَ»: به تو پناه میآورم و خویشتن را در پناه تو میدارم. «إِلاّ»: مرکب از (إِنْ) و (لا) است.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- نوح(ع)،از تقاضاى نجات فرزند ناصالحش منصرف شد و آن را امرى نابه جا دانست. «فقال رب إن ابنى من أهلى ... قال رب إنى أعوذبک أن أسئلک ما لیس لى به علم»
۲- پیامبران ، تسلیم امر خدا و مطیع فرمانهاى او ، بدون هیچ تعلل و درنگ «فلاتسئلن ما لیس لک به علم ... قال رب إنى أعوذبک أن أسئلک ما لیس لى به علم»
۳- تمسک و توسل به ربوبیت خداوند ، از آداب دعاست. «قال رب ... إلاّ تغفر لى و ترحمنى أکن من الخسرین»
۴- درخواست امرى نابه جا و غیر حکیمانه از خداوند ، لغزش و خطاست. «قال رب إنى أعوذبک أن أسئلک ما لیس لى به علم»
استعاذه و پناه بردن به خداوند ، در موردى است که متعلق آن ، امرى ناپسند و شرّ آفرین باشد.
۵- لزوم استعاذه به خداوند و پناه بردن به او، براى دورماندن از درخواستهاى نابه جا از او «قال رب إنى أعوذبک أن أسئلک ما لیس لى به علم»
۶- احتمال غیر حکیمانه بودن درخواست ، در لزوم پرهیز از تقاضاى آن از درگاه خداوند کافى است. «إنى أعوذبک أن أسئلک ما لیس لى به علم»
علم نداشتن به حکیمانه بودن درخواست - که مفاد «ما لیس لى به علم» است - شامل موردى که انسان حتى گمان به مصلحت دارد ولى هنوز به مرتبه علم و اطمینان نرسیده است ، نیز مى شود.
۷- نوح(ع) ، با پى بردن به نادرستى تقاضاى خود (نجات فرزندش) خواهان آمرزش و رحمت الهى شد. «إلاّ تغفر لى و ترحمنى أکن من الخسرین»
۸- نوح(ع) ، رهایى خویش از زیان کارى را در گرو مغفرت و رحمت الهى مى دانست. «إلاّ تغفر لى و ترحمنى أکن من الخسرین»
۹- همگان ، حتى پیامبران الهى براى نیل به سعادت ، نیازمند مغفرت و رحمت الهى اند. «إلاّ تغفر لى و ترحمنى أکن من الخسرین»
۱۰- زیان کارى و خسارت واقعى انسان ، در عدم آمرزش گناهان و شامل نشدن رحمت خداوند بر اوست. «و إلاّ تغفر لى و ترحمنى أکن من الخسرین»
۱۱- مغفرت و رحمت خداوند ، جلوه اى از ربوبیت اوست. «قال رب ... و إلاّ تغفر لى و ترحمنى»
۱۲- آمرزیده شدن گناهان ، زمینه ساز شمول رحمت الهى است.* «إلاّ تغفر لى و ترحمنى»
برداشت فوق، از تقدیم مغفرت بر رحمت، استفاده شده است.
تفسیر (۱۶)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۵–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۴۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۶–۶۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۷–۴۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار محرومیت از آمرزشهای خداترک دعای بیجاموارد خطانوح و درخواست رحمتنوح و نجات از زیاننوح و نجات فرزندپشیمانی نوحعوامل نجات از زیانانقیاد انبیادعای بیجااستغفار نوحآثار محرومیت از رحمتنیاز به رحمتعقیده نوحنیاز به آمرزشهای خداشرایط دعاتوسل در دعادعای نوحتوسل به ربوبیت خدااهمیت استعاذه به خداآثار آمرزشموارد زیانآثار آمرزشهای خدازمینه رحمتآمرزشهای خداقصه نوحآداب دعاعوامل سعادتآثار رحمت خدانیازهای معنوی انسانعمل ناپسندرحمت خدانشانه های ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- پناه بردن نوح(علیه السلام) به خدا از درخواستهای جاهلانه
- پناهبردن نوح(علیه السلام) به خدا از درخواستهای جاهلانه+۱ آیه
- توجه به ربوبیت خداوند از اداب استغفار+۵ آیه
- امرزشخواهی نوح(علیه السلام) از خدا، به سبب درخواست نابجای رهایی فرزندش از غرق شدن+۱ آیه
- استغفار نوح(علیه السلام) برای خویش+۳ آیه
- استغفار و امرزشطلبی نوح(علیه السلام)، در پی درخواست نجات فرزندش از غرق شدن+۲ آیه
- اعتقاد نوح(علیه السلام) به زیانکاری خویش، در صورت پذیرفته نشدن استغفارش از سوی پروردگار
- نوح(علیه السلام)، تحت تربیت ویژه خداوند+۵ آیه
- موعظه، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۵ آیه
- استعاذه نوح(علیه السلام) به خدا، از درخواست بیجا و ناشی از جهل+۱ آیه
- دعا برای جلب رحمت الهی، امری مطلوب+۷ آیه
- پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
- توجّه به ربوبیّت خدا، برانگیزاننده انسان، به پناه بردن به او+۳ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی استغفار به درگاه او+۷ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۱۴ آیه
- یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او+۲ آیه
- گفتگوی خدا با نوح(علیه السلام)، در مورد نااهل بودن فرزندش و هلاکت وی+۱ آیه
- احساس خسارت نوح(علیه السلام)، در صورت محرومیّت وی از مغفرت الهی، در پی درخواست بی جای خود، برای رهایی فرزندش
- احساس خسارت نوح(علیه السلام)، در صورت محرومیّت وی از رحمت الهی، در پی درخواست بی جای خود، برای رهایی فرزندش
- اعتراف نوح(علیه السلام) به مصونیّت خویش از خسارت، در صورت بهره مندی از امرزش الهی
- اعتراف نوح(علیه السلام) به مصونیّت خویش از خسارت، در صورت بهره مندی از رحمت الهی
- محرومیت از امرزش الهی، سبب خسران+۲ آیه
- محرومیت از رحمت الهی، سبب خسران+۳ آیه
- بهره مندی از امرزش الهی، عامل مصونیّت از خسران+۲ آیه
- بهره مندی از رحمت الهی، عامل مصونیّت از خسران+۳ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱۴ آیه
- دعا برای جلب رحمت الهی، امری مطلوب+۸ آیه
- استعاذه نوح(علیه السلام) به خداوند، برای دور ماندن از دعا و درخواستهای بیجا+۱ آیه
- استعاذه نوح(علیه السلام) به خداوند، از سؤال غیر عالمانه خود برای نجات فرزندش+۱ آیه
- محدودیّت علم و اگاهی نوح(علیه السلام)+۳ آیه
- نجات از خسران و زیانکاری، از پیامدهای مغفرت+۲ آیه
- محرومان از غفران و رحمت پروردگار، از زیان کاران
- امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۷ آیه
- موعظه، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
- پناه بردن نوح علیه السلام به خدا، از درخواستهای غیر عالمانه+۱ آیه
- استغفار نوح علیه السلام برای خویش+۳ آیه
- استغفار نوح علیه السلام از درخواست نابجای خود، مبنی بر نجات فرزندش از غرق شدن+۱ آیه
- اعتقاد نوح علیه السلام به غفران الهی و بخشش گناهان بندگان
- دعا و استعاذه نوح علیه السلام به درگاه الهی برای امرزش وی، جهت درخواستهای نابجا از پروردگار+۱ آیه
- احساس خسران نوح علیه السلام در صورت محرومیّت از مغفرت و رحمت الهی+۱ آیه