تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَلْقِ عَصاکَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ کَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ يا مُوسى لا تَخَفْ إِنِّي لا يَخافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ «10»
جلد 10 - صفحه 15
وَ أَلْقِ عَصاکَ: و بيانداز عصاى خود را موسى عليه السّلام چون اين ندا شنيد عصا را بيفکند، فورا به قدرت کامله الهى مار شد و شروع به رفتن نمود. فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ: پس چون ديد حضرت موسى عليه السّلام عصا را که حرکت مى‌کند به اضطراب شديد و هر طرف مى‌رفت، کَأَنَّها جَانٌ: همچنانکه مارى است باريک و تيزرو.
تبصره: انقلاب عصا به مار، خارق عادت و از آيات الهيه بوده؛ بنابراين حقيقتا عصا منقلب به مار شد و قادر متعال به قدرت کامله، حقيقت جماديه آن را به حقيقت حيوانى منقلب ساخته، آثار عظمت ربوبى و اثبات نبوت موسوى را به منصه ظهور و بروز آورد. از اينجا تفاوت سحر و معجزه محقق آيد که معجزه قلب ماهيت شى‌ء و خارق عادت باشد، لکن سحر و کهانت و شعبده از امور عاديه است که اسباب آن بر غالب مردم مخفى است و ارباب سحر زودتر از همه کس مى‌توانند معلوم کنند و بدانند که امر مشهوده سبب دارد يا ندارد. و از اين جهت اول کسانى که به حضرت موسى عليه السّلام ايمان آوردند و تصديق نبوت او را نمودند، ساحران ماهر عصر بودند که حق را دريافتند و اقرار به آن کردند. در تفسير ابو الليث نقل شده که در وادى مقدس جانّ بوده و در نزد فرعون ثعبان شده. يا در اول حال مار کوچک و در آخر اژدها مى‌شد. يا در شدت حرکت و تندروى و حرکات سريعه مانند جان بوده و در جثه مانند ثعبان.
چون موسى عليه السّلام آن صورت را از عصا مشاهده کرد: وَلَّى مُدْبِراً: روى برگردانيد در حالتى که پشت کننده و گريزان بود از خوف آن، وَ لَمْ يُعَقِّبْ: و بازنگشت بر عقب خود، يعنى به جهت ترس روى به آن نکرد و نگاه به آن ننمود. و اين ترس موسى عليه السّلام لازمه بشريت او بود چنانکه گرسنگى و تشنگى و خواب و ساير لوازمات بشريت عارض او مى‌شد، و نيز براى آن بود تا بداند که اين امرى است که اراده الهى تعلق يافته که مردمان از آن بترسند.
خلاصه حق تعالى به جهت تسکين و اطمينان موسى عليه السّلام ندا فرمود:
جلد 10 - صفحه 16
يا مُوسى لا تَخَفْ: اى موسى مترس از غير من به جهت وثوق تامّ تو بر من، إِنِّي لا يَخافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ: بدرستى که منم که نترسند نزديک من فرستاده شدگان و پيغمبران هنگامى که وحى بر ايشان نازل شود به سبب فرط استغراق. يا به جهت آنکه ايشان را اخلال به واجبات و صدور افعال قبيحه نيست، پس ايشان را بدى عاقبت و عذاب نيست تا از آن بترسند.