سوره نمل(النمل)، آیه ۱۰ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۷۷
وَأَلْقِ عَصَاكَ فَلَمَّا رَآهَا تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَانٌّ وَلَّىٰ مُدْبِرًا وَلَمْ يُعَقِّبْ يَا مُوسَىٰ لَا تَخَفْ إِنِّي لَا يَخَافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ
و عصایت را بیفکن! -هنگامی که (موسی) به آن نگاه کرد، دید (با سرعت) همچون ماری به هر سو میدود (ترسید و) به عقب برگشت، و حتی پشت سر خود را نگاه نکرد- ای موسی! نترس، که رسولان در نزد من نمیترسند!
معنی کلمات و عبارات
«تَهْتَزُّ»: حرکت میکند. میجنبد. «جَآنٌّ»: مار تندرو و سریعالسیر سفید یا زرد رنگ. «وَلّی مُدْبراً»: (نگا: توبه / ). «لَمْ یُعَقِّبْ»: به پشت سر نگاه نکرد، یعنی برنگشت.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - فرمان خدا به موسى(ع) در وادى طور، مبنى بر افکندن عصاى خویش «و ألق عصاک»
۲ - تبدیل ناگهانى عصاى موسى به مارى پرتحرک، در پى افکندن آن بر زمین «فلمّا رءاها تهتزّ کأنّها جانّ»
«اهتزاز» (مصدر «تهتزّ») به حرکت تند و سریع گفته مى شود. «جانّ» نیز به گفته مفسران، گونه اى از مار باریک است که بسیار چست و چالاک مى باشد.
۳ - تبدیل عصاى موسى به اژدهایى بزرگ اما به چالاکى مارهاى کوچک «فلمّا رءاها تهتزّ کأنّها جانّ»
با توجه به این که در جاى دیگر تبدیل عصا به اژدهایى بزرگ (فإذا هى ثعبان مبین) آمده احتمال مى رود که تعبیر «کأنّها جانّ» در این جا نه از آن باب باشد که عصاى موسى در مرتبه نخست به شکل مارى کوچک و در دفعات دیگر به شکل اژدها درآمده بود بلکه تشبیه آن به مار کوچک از جهت حرکت تند و سریعى است که آن مار داشته است.
۴ - ترس و گریز بى تأمل موسى(ع)، با مشاهده تبدیل عصاى دست خویش به مارى چالاک «فلمّا رءاها تهتزّ کأنّها جانّ ولّى مدبرًا»
۵ - موسى، برخوردار از روحیات و خصوصیات بشرى (مانند ترس و گریز) در برخورد ناگهانى با خطرات «فلمّا رءاها تهتزّ ... ولّى مدبرًا و لم یعقّب»
۶ - رهنمود خدا به موسى(ع) مبنى بر این که او نباید از عصاى مار شده بیم داشته باشد. «یموسى لاتخف»
۷ - رسولان الهى در پرتو حمایت خداوند، مبرّا از هرگونه ترس و هراس «إنّى لایخاف لدىّ المرسلون»
۸ - اعطاى مقام رسالت از جانب خداوند به موسى(ع) در وادى طور «یموسى لاتخف إنّى لایخاف لدىّ المرسلون»
۹ - مقام قرب الهى، مقام امن و سلامت «إنّى لایخاف لدىّ المرسلون»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بشر بودن موسیویژگیهای مقام تقربانبیا و ترسحمایت از انبیافرار موسیتبدیل عصای موسیمنشأ سلامتیالقای عصای موسیمنشأ امنیتتبدیل عصا به مارتوصیه به موسیترس موسیموسی در کوه طورمقامات موسینبوت موسیقصه موسیتوصیه های خدااوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۸)
- ارامش دادن خدا به موسی(علیه السلام) هنگام انتخاب وی برای انجام رسالت+۸ آیه
- دلداری خدا به موسی(علیه السلام) برای رفع دلهره از او+۲ آیه
- اژدها شدن عصای موسی(علیه السلام) معجزه وی وایه خدا+۶ آیه
- نسبت ناروای جادوگری به موسی(علیه السلام) از سوی فرعونیان+۲ آیه
- برخورداربودن انبیا از روحیّه شهامت و شجاعت
- ترور شخصیّت موسی(علیه السلام) با نسبت ناروای جادوگری از سوی فرعونیان به وی+۳ آیه
- سرعت حرکت مار بسیار بزرگ (عصای موسی(علیه السلام)) مانند سرعت حرکت مار کوچک+۱ آیه
- تبدیل عصای موسی به اژدهای بزرگ و در چالاکی، همانند مار کوچک و سبکخیز+۱ آیه
- حرمت افترا به موسی(علیه السلام)+۵ آیه
- شایسته نبودن خوف انبیا (از غیر خدا) در حضور پروردگار
- فرعونیان، منکر ربوبیّت یگانه خدا+۲ آیه
- نترسیدن انبیای الهی، در پیشگاه خداوند
- تقرّب انبیا به خداوند، عامل مصونیّت انان از خوف
- دلداری خدا به موسی(علیه السلام) برای رفع دلهره و ترس از او+۵ آیه
- افترای سحر به موسی(علیه السلام)، از جانب فرعونیان+۵ آیه
- ابلاغ رسالتهای الهی از سوی انبیا بدون ترس و هراس، بر اثر شجاعت+۱ آیه
- برخوردار بودن انبیا، از روحیّه شهامت و شجاعت
- ضرورت برخورد شجاعانه از سوی پیامبران الهی، در ابلاغ رسالتهای خود
- تمرین و اماده سازی خود برای رویارویی با دشمن، عامل ایجاد روحیّه شجاعت+۲ آیه
- ترس و گریز شتابزده، مانعی در برابر اقدام شجاعانه
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۲ آیه
- ترس از عقوبت الهی، پیامد ظلم بدون جبران+۱ آیه
- رسولان الهی، مبرّا از هرگونه ظلم+۱ آیه
- تبدیل عصا به مار پرتحرک، معجزه موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- تبدیل عصای موسی(علیه السلام) به ماری باریک و پرتحرّک+۱ آیه
- عصای تبدیل شده به مار و اژدها، واقعیتی تردید ناپذیر+۵ آیه
- تشبیه عصای موسی(علیه السلام) به مار کوچک، در سرعت حرکت+۱ آیه
- تبدیل ناگهانی عصای موسی(علیه السلام) به ماری باریک و پر تحرّک، در پی افکندن ان بر زمین+۱ آیه
- فرمان خدا به موسی(علیه السلام)، مبنی بر انداختن عصای خویش بر زمین، در کوه طور+۶ آیه
- ترس موسی(علیه السلام) از تبدیل شدن عصا به مار+۴ آیه
- افترای فرعون، با سحر پنداشتن معجزات موسی(علیه السلام)+۷ آیه
- اقامه معجزات متعدد در میان فرعون و فرعونیان از نشانههای قدرت برتر الهی+۸ آیه
- اژدها شدن عصای موسی علیه السلام معجزه و نشانه بزرگ الهی، در اثبات نبوت خویش، برای فرعون و فرعونیان+۶ آیه
- ارامش دادن خدا به موسی علیه السلام در هنگام انجام ماموریّت و ابلاغ رسالت الهی+۷ آیه
- جادوگری موسی علیه السلام، از افتراهای فرعون به ان حضرت+۳ آیه
- ترس موسی علیه السلام از عصای مار شده+۶ آیه
- دلداری خدا به موسی علیه السلام برای رفع نگرانی و ترس او، هنگام ابلاغ رسالت خود به فرعون+۵ آیه
- ترور شخصیّت موسی علیه السلام با نسبت ناروای جادوگری از سوی فرعونیان به وی+۳ آیه
- سحر دانستن معجزه موسی علیه السلام و پیام الهی او، از تهمتهای فرعونیان به ان حضرت+۵ آیه
- لجاجت و اصرار فرعونیان بر کفر و انکار خود در مقابل موسی علیه السلام و معجزاتش+۳ آیه
- محدودیت علم موسی علیه السلام و عدم اگاهی وی از سرنوشت و اینده رسالت خویش+۱ آیه
- اغاز رسالت موسی علیه السلام از وادی مقدس طور+۲ آیه
- سحر شمردن معجزات موسی علیه السلام از افتراهای فرعونیان+۲ آیه
- ظلم به نفس از سوی موسی علیه السلام، قابل امرزش و مغفرت از جانب خدا+۱ آیه
- نگاه موسی علیه السلام به عصای تبدیل شده به اژدها، موجب خوف او+۳ آیه
- ترس و گریز بیتامّل موسی علیه السلام با مشاهده تبدیل عصای دست خویش به اژدها+۵ آیه
- فرمان خداوند به نهراسیدن موسی علیه السلام، در پی مشاهده و ترس وی از تبدیل شدن عصای دست خویش به اژدها+۲ آیه
- شایسته نبودن خوف انبیا (از غیر خدا) در حضور پروردگار