تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) إِلاَّ مَنْ ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْناً بَعْدَ سُوءٍ فَإِنِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ «11» إِلَّا مَنْ ظَلَمَ‌: لکن هر که ظلم کند بر نفس خود به ارتکاب معاصى و افعال ناشايسته. اين کلام شامل حال غير از انبياء مى‌باشد، زيرا در محل خود ثابت شده که ايشان از اول عمر تا آخر معصوم مى‌باشند، يعنى گناه صغيره و کبيره و خطا و سهو از آنها صادر نگردد؛ و آنچه موهم صدور گناه باشد، ترک اولى خواهد بود نه معصيت. بنابراين آيه شريفه نسبت به امت مى‌باشد که هر کس ظلم نمايد به خود، به گناه شرک و کفر و معصيت، ثُمَّ بَدَّلَ حُسْناً بَعْدَ سُوءٍ: پس بدل نمايد آن ظلم و بدى را به نيکوئى بعد از بدى، يعنى کفر و شرک و معصيت را تبديل کند به نيکوئى ايمان و توحيد و طاعت، و توبه نمايد و پشيمان شود حقيقتا که بعد از اين برنگردد، فَإِنِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ‌: پس بدرستى که من آمرزنده‌ام توبه کنندگان را، مهربان به ايشان به قبول توبه و اعطاى اجر و ثواب. نکته: قوله الا من ظلم استثناء منقطع است. و وجه حسن اين استثناء اجتماع انبياء است بغير خود از امم در معنى که شامل ايشان است که آن تکليف باشد. زمخشرى در کشاف گويد: الا در اينجا به معنى «لکن» باشد، زيرا که چون اطلاق فرمود نفى خوف را از انبياء، هر آينه مظنه ورود شبهه بود، لذا استدراک فرمود آن را به «لکن» و معنى آنکه هر کس ظلم نمايد به معصيت از غير انبياء، پس تبديل نمايد توبه و پشيمانى را بر آنچه بجا آورده باشد از بدى و عزم نمايد بر آنکه برنگردد بعد از اين، پس بدرستى که من آمرزنده مهربان باشم بر ايشان به‌ جلد 10 - صفحه 17 قبول توبه.