تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَتَبَسَّمَ ضاحِکاً مِنْ قَوْلِها وَ قالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَ عَلى والِدَيَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صالِحاً تَرْضاهُ وَ أَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِکَ فِي عِبادِکَ الصَّالِحِينَ «19»
فَتَبَسَّمَ ضاحِکاً مِنْ قَوْلِها: پس تبسم نمود در حالتى که شروع کننده بود در خنديدن از گفتار آن مورچه يعنى از حد تبسم به ضحک تجاوز نمود به جهت تعجب از حذر و عاقبت بينى او و اهتداء به مصالح او. يا شادان و خرم شد از آنچه حق تعالى او را به آن مخصوص گردانيد از ادراک مقاوله مورچه و فهم غرض او. و يا به جهت عدل او بر وجهى که موران آن را دريافته‌اند. وَ قالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي: و گفت اى پروردگار من الهام کن مرا، أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَ: به انيکه شکر گويم تو را که به محض کرم و لطف انعام فرمودى بر من از نبوت و دانستن نطق حيوانات و شنوانيدن گفتار آنان از دور و پادشاهى جميع انس و جن و وحش و طيور، وَ عَلى والِدَيَ: و نعمتى که انعام فرمودى بر پدر و مادر من به اين وجه که نبوت و فصل الخطاب و نرم شدن آهن و غير آن از اسباب ملک به پدرم عطا نمودى و مادرم را زوجه پيغمبر خود گردانيدى. وَ أَنْ أَعْمَلَ صالِحاً تَرْضاهُ: و ديگر آن که ملهم ساز و بر سبيل دوام توفيق ده مرا که بجاى آرم کارهاى شايسته را که بپسندى آن را، يعنى اعمال شايسته‌اى که رضاى تو باشد لازم حال من گردان و
جلد 10 - صفحه 29
از من منفکّ مساز. وَ أَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِکَ: و داخل فرما مرا به رحمت و بخشايش خود، فِي عِبادِکَ الصَّالِحِينَ: در بندگان شايسته خود يعنى در عداد و سلک ايشان در روضه بهشت. حاصل آنکه مرا از اهل بهشت گردان.
ابن عباس گفته: مراد سليمان از «صالحين» ابراهيم و اسمعيل و اسحق و يعقوب و انبيائى بود که بعد از ايشان بودند، يعنى مرا در جمله ايشان و اسم مرا در اسامى ايشان ثبت فرما «1».
تنبيه: آيه شريفه علوّ شأن و رفعت مقام بندگان شايسته درگاه الهى را مبين سازد که در مرتبه‌اى باشند که سليمان با آن حشمت درخواست مى‌نمايد که خداوند او را در زمره آنان محسوب دارد.