آیه ۱۹ سوره نمل

سوره نمل(النمل)، آیه ۱۹ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۷۸

فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِّن قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ

سلیمان از سخن او تبسّمی کرد و خندید و گفت: «پروردگارا! شکر نعمتهایی را که بر من و پدر و مادرم ارزانی داشته‌ای به من الهام کن، و توفیق ده تا عمل صالحی که موجب رضای توست انجام دهم، و مرا برحمت خود در زمره بندگان صالحت وارد کن!»

معنی کلمات و عبارات
«فَتَبَسَّمَ ضَاحِکاً»: لبخند زد و خندید. واژه (ضَاحِکاً) حال مؤکّده است. خندیدن سلیمان به خاطر یاد نعمتهای سترگ خدا بر خود است که از جمله آنها فهم سخنان مورچگان و پرندگان است. همچنین از این که او و سپاهیانش حتی عمداً به مورچه‌ای زیان نمی‌رسانند، و این که حیوانات و پرندگان و حتی حشراتی چون مورچگان هم او را می‌شناسند. «أَوْزِعْنِی ...»: مرا ملازم شکر خود گردان. چنان کن که دائماً سپاسگزار نعمتهای تو باشم و آنها را هیچ وقت فراموش نکنم.
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - تبسم سلیمان از سخنان مورچه «فتبسّم ضاحکًا من قولها» ۲ - تبسم، خنده پیامبران «فتبسّم ضاحکًا من قولها» «ضاحکاً» حال براى ضمیر فاعل در «تبسّم» و «من قولها» متعلق به «ضاحکاً» است; یعنى، تبسم کرد در حالى که از سخن مورچه خنده اش گرفته بود. مقصود این است که سلیمان با این که از سخن مورچه خنده اش گرفته بود، با صداى بلند خنده نکرد; بلکه تنها تبسم نمود. ۳ - سلیمان(ع)، قادر به شنیدن صداى مورچگان و فهم زبان آنها «فتبسّم ضاحکًا من قولها» ۴ - خشنودى سلیمان از آگاهى به زبان مورچگان و سپاس گزارى او به درگاه خدا «فتبسّم ضاحکًا من قولها و قال ربّ أوزعنى أن أشکر» ۵ - دعاى سلیمان در طلب توفیق از پروردگار براى شکر نعمت هایش (نعمت دانش و قدرت) «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا... و قال ربّ أوزعنى أن أشکر نعمتک» «إیزاع» (مصدر «أوزع») مرادف «الهام» است; یعنى، پروردگارا در دلم افکن تا شکر نعمتت را به جا آورم. ۶ - توجه سلیمان به خدایى بودن نعمت هاى عطا شده به او و پدر و مادرش «أن أشکر نعمتک التى أنعمت علىّ و على ولدىّ» ۷ - لزوم سپاس گزارى به درگاه خدا به خاطر نعمت هایش «ربّ أوزعنى أن أشکر نعمتک» ۸ - علم و قدرت، دو نعمت بزرگ الهى و درخور شکر و سپاس «و لقد ءاتینا داود و سلیمن علمًا... و أوتینا من کلّ شىء... و قال ربّ أوزعنى أن أشکر نعمتک» ۹ - شکرگزارى و بندگى به درگاه خدا، نیازمند امداد الهى «ربّ أوزعنى أن أشکر نعمتک» ۱۰ - پدر و مادر سلیمان، برخوردار از نعمت هاى ویژه الهى «نعمتک التى أنعمت علىّ و على ولدىّ» ۱۱ - لزوم سپاس گزارى انسان به درگاه خدا به خاطر نعمت هاى عطا شده از سوى او به پدر و مادرش «ربّ أوزعنى أن أشکر نعمتک التى أنعمت علىّ و على ولدىّ» ۱۲ - تأثیر مثبت و سازنده برخوردارى پدر و مادر از نعمت هاى الهى در سعادت و سرنوشت فرزندان «ربّ أوزعنى أن أشکر نعمتک ... و على ولدىّ» شکر و سپاس حضرت سلیمان(ع) به خاطر برخوردار بودن پدر و مادرش از نعمت هاى الهى، گویاى این حقیقت است که این برخوردارى در سعادت و سرنوشت او مؤثر بوده است. ۱۳ - دعاى سلیمان به درگاه الهى براى توفیق در انجام عمل صالح و جلب خشنودى خدا «و أن أعمل صلحًا ترضه» ۱۴ - لزوم به کارگیرى علم و قدرت، در مسیر صلاح و سازندگى و جلب رضایت خداوند «و لقد ءاتینا داود۰ و سلیمن علمًا ... و أوتینا من کلّ شىء... و أن أعمل صلحًا ترضه» ۱۵ - جلب رضا و خشنودى خدا، آرمان مردان الهى «و أن أعمل صلحًا ترضه» ۱۶ - اهمیت ریشه داشتن صلاح و شایستگى در روح و سرشت آدمى و نه صرفاً ظهور سطحى آن در کردار «و أن أعمل صلحًا ترضه» قید «ترضاه» نشان مى دهد که هر عمل نیکى صرفاً به دلیل نیک بودن ارزشمند نیست; بلکه عمل صالح، آن گاه ارزش پیدا مى کند که مورد پسند خداوند قرار گیرد و آن در صورتى است که صلاح و شایستگى در ژرفاى وجود آدمى راه یابد و او عمل را صرفاً براى رضاى خدا انجام دهد. ۱۷ - عمل صالح و جلب رضاى الهى، نمود بارز شکر نعمت هاى او «أن أشکر نعمتک ... و أن أعمل صلحًا ترضه» عبارت «و أن أعمل...» مى تواند عطف تفسیرى براى «أن أشکر نعمتک» باشد; یعنى، پروردگارا به من شکر نعمتت (انجام عمل صالح) را الهام فرما. ۱۸ - دعاى سلیمان به درگاه خدا، براى قرار گرفتن در زمره بندگان صالح «و أدخلنى برحمتک فى عبادک الصلحین» ۱۹ - عبودیت و بندگى خدا، شرف و مقامى والا در بینش سلیمان(ع) «و أدخلنى برحمتک فى عبادک الصلحین» ۲۰ - قرار گرفتن در زمره صالحان، منوط به عمل نیک و رحمت ویژه الهى «و أن أعمل صلحًا ترضه وأدخلنى برحمتک فى عبادک الصلحین» ۲۱ - مقام بندگان صالح، بالاترین جایگاه کمالى انسان «أن أشکر نعمتک ... و أن أعمل صلحًا... و أدخلنى برحمتک فى عبادک الصلحین» برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که سلیمان(ع) مقام «عباد صالح» را به عنوان آخرین و عالى ترین آرزوى خود مطرح کرده است. ۲۲ - نیاز همه انسان ها حتى پیامبران، به دعا براى کسب توفیق از درگاه خدا «و قال ربّ أوزعنى أن أشکر ... و أن أعمل صلحًا ترضیه و أدخلنى» ۲۳ - شکوه و اقتدار مادى، رنگ باخته و غیرقابل اتکا در مقایسه با مقام صالحان، در نزد مردان الهى «و أدخلنى برحمتک فى عبادک الصلحین» برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که سلیمان(ع) با داشتن همه امکانات، باز آرزوى مقام صالحان را داشت.
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۲۴ - «عن جعفربن محمد(ع) قال: لما قالت النملة «یا أیّها النمل ادخلوا مساکنکم...» حملت الریح صوت النملة إلى سلیمان(ع)...; [منبع: عیون أخبارالرضا، ج ۲، ص ۷۸، ب ۳۲، ح ۸.] از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: هنگامى که آن مورچه [به سایر مورچگان] گفت: «یا أیّها النمل ادخلوا مساکنکم...» باد صداى آن مورچه را به سلیمان رسانید...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۰)
  • سلیمان(علیه السلام)، فرزند حضرت داود(علیه السلام)+۲ آیه
  • برخورداری پدر و مادر سلیمان(علیه السلام)، از نعمتهای ویژه الهی+۲ آیه
  • توجّه سلیمان(علیه السلام) به خدایی بودن نعمتهای عطا شده به او و پدر و مادرش
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۱ آیه
  • شکرگزاری در برابر نعمتهای خداوند، نیازمند توفیق و الهامات الهی+۱ آیه
  • دعای سلیمان(علیه السلام) برای نیل به توفیقات الهی
  • توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امری مطلوب در اداب دعا+۹ آیه
  • شایسته بودن دعا برای ملحق شدن به صالحان و نیکان+۲ آیه
  • دعا برای جلب رحمت الهی، امری مطلوب+۷ آیه
  • شایسته بودن درخواست توفیق از خداوند، برای شکر نعمتهای او+۱ آیه
  • مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۱ آیه
  • مطلوبیّت اظهار نعمتها و تفضّلات الهی+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۱۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، اقتضاکننده شکر نعمتهای او+۱ آیه
  • لبخند و خنده سلیمان(علیه السلام)، به سبب تعجّب از سخن مورچه+۱ آیه
  • تعجّب سلیمان(علیه السلام) از گفتار مورچه، عامل خنده ان حضرت+۱ آیه
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱۱ آیه
  • قرار گرفتن در زمره بندگان صالح خدا، از دعاهای سلیمان(علیه السلام) به درگاه خداوند، با توسّل به رحمت وی
  • دعا برای جلب رحمت الهی، امری مطلوب+۷ آیه
  • دعای سلیمان(علیه السلام)، برای توفیق یافتن بر شکر نعمتهای الهی
  • تمسّک سلیمان(علیه السلام) به رحمت پروردگار، برای داخل شدن در زمره بندگان صالح خداوند
  • قرار گرفتن در زمره صالحان، جلوه ای از رحمت خداوند
  • توفیق انجام دادن اعمال صالحِ مورد رضای خداوند، درخواست سلیمان(علیه السلام) از خداوند+۱ آیه
  • دعای سلیمان(علیه السلام) به درگاه الهی، برای جلب رضای او با انجام دادن عمل صالح+۱ آیه
  • عمل صالح، زمینه جلب رضای خدا+۱ آیه
  • سلیمان(علیه السلام) از طالبان رضای خدا و دعای او به درگاه الهی، برای جلب رضای او+۱ آیه
  • تعلیم زبان و گویش پرندگان به سلیمان(علیه السلام)، نعمتی الهی و شایسته شکرگزاری از جانب وی+۱ آیه
  • اگاهی به زبان پرندگان، نعمتی بزرگ و شایسته شکرگزاری+۱ آیه
  • مورچگان، دارای زبان و گویش مخصوص به خود+۱ آیه
  • اگاهی سلیمان(علیه السلام) به زبان و گویش مورچگان+۲ آیه
  • زن مؤمن، دارای شخصیّت و احترامی همسان با مرد مؤمن
  • سخن خنده دار مورچه، نسبت به سلیمان(علیه السلام) و لشگریانش+۱ آیه
  • خنده سلیمان(علیه السلام) از سخن مورچه+۱ آیه
  • دعای سلیمان(علیه السلام) به درگاه الهی، برای قرار گرفتن در زمره بندگان صالح او+۱ آیه
  • دعای سلیمان(علیه السلام) در طلب توفیق از پروردگار برای شکر نعمتهای خدا (نعمت دانش، پادشاهی و نبوّت) بر خود و والدینش+۱ آیه
  • درک سلیمان(علیه السلام) از زبان مورچه+۱ آیه
  • تبسّم سلیمان(علیه السلام) از سخن مورچه، هنگام عبور از سرزمین انان+۱ آیه
  • شکرگزاری سلیمان(علیه السلام) در برابر نعمتهای خدا به وی و پدر و مادرش+۱ آیه
  • عبودیّت و بندگی خدا، مقام و شرفی والا برای سلیمان(علیه السلام)+۳ آیه
  • علم و اگاهی سلیمان(علیه السلام) به زبان مورچگان+۱ آیه
  • بهره مندی سلیمان(علیه السلام)، از مواهب و نعمتهای خداوند+۷ آیه
  • والدین سلیمان، مشمول نعمتهای خدا+۱ آیه
  • توفیق الهی، راهی برای ایجاد روحیّه شکرگزاری در انسان+۱ آیه
  • نقش دعا و تضرّع، در ایجاد روحیّه سپاس و شکر نعمتهای خداوند+۱ آیه
  • بهره مندی از علم، نعمتی شایسته شکرگزاری در برابر خدا+۵ آیه
  • شنیدن و فهم صدای حیوانات، نعمتی سزاوار ستایش+۱ آیه
  • توفیق بر شکر نعمت فهم صدای حیوانات، از دعاهای سلیمان(علیه السلام) به درگاه خداوند+۱ آیه
  • نعمتهای الهی، شایسته شکر و سپاس به درگاه او+۱ آیه
  • لزوم شکرگزاری خداوند در برابر نعمتهای عطا شده به پدر و مادر انسان+۱ آیه
  • شکرگزاری داود(علیه السلام) به درگاه ربوبی+۱ آیه
  • شکرگزاری سلیمان(علیه السلام)، در برابر نعمتهای الهی+۲ آیه
  • صالحان، انسانهایی کامل، در بینش سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • صالحان، در زمره بندگان خاصّ خداوند+۱ آیه
  • بندگان خاصّ خدا، افراد صالح و شایسته+۱ آیه
  • رسیدن به درجه و مقام صالحان، در پرتو خواست و عنایت خدا+۱ آیه
  • صالحان، دارای درجه و مقامی والا و ارزشمند+۴ آیه
  • رحمت خاص الهی، منشا دستیابی به مقام صالحان
  • سلیمان(علیه السلام)، خواهان ورود به جمع بندگان صالح خدا (به رغم داشتن شکوه و اقتدار مادّی)+۱ آیه
  • توانایی سلیمان(علیه السلام) بر شنیدن صدای مورچگان و فهم زبان انها+۲ آیه
  • علم، نعمتی بزرگ و شایسته شکر و سپاس+۴ آیه
  • دعای سلیمان(علیه السلام) برای توفیق اجرای عمل صالح و مورد رضای خدا+۱ آیه
  • شکرگزاری فرزند از خداوند، در برابر نعمت عطا شده به پدر و مادر و خود، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
  • برخورداری سلیمان(علیه السلام) از قدرت علمی فوق العاده+۴ آیه
  • بهره مند شدن از قدرت و مکنت، از نعمتهای بزرگ الهی+۵ آیه
  • برخورداری پدر و مادر سلیمان، از نعمتهای ویژه الهی+۱ آیه
  • شکر نعمتهای الهی، از عوامل مدح و ستایش+۲ آیه
  • برخورداری از نعمت الهی، از عوامل مدح+۳ آیه
  • تمجید خداوند از سلیمان علیه السلام با بیان سپاس گزاری از نعمتهای الهی عطا شده به وی+۲ آیه
  • احساس خطر ملکه مورچگان، از نابودی دیگر مورچهها، در پی عبور سلیمان علیه السلام و لشکریانش از محلّ سکونت انها+۱ آیه
  • ادراک و فهم مورچگان نسبت به جایگاه سلیمان علیه السلام و لشکریانش+۱ آیه
  • ادراک و اظهارات مورچگان درباره سلیمان علیه السلام و لشکریانش، موجب تعجّب و تبسّم ان حضرت+۱ آیه
  • درک و فهم مورچگان، از مقام معنوی و عدالت سلیمان علیه السلام+۱ آیه
  • زبان مورچگان و صدای انان، مورد اگاهی و فهم سلیمان علیه السلام+۱ آیه
  • اظهار تبسّم و خشنودی سلیمان علیه السلام، در پی اگاهی از زبان و گفتگوی مورچگان+۱ آیه
  • فهمیدن زبان مورچگان، نعمتی از سوی خداوند به سلیمان علیه السلام+۱ آیه
  • فهمیدن زبان مورچه و اظهارات وی نسبت به سلیمان علیه السلام و لشکریانش، درپیدارنده شکر و سپاس ان حضرت به درگاه پروردگار+۱ آیه
  • توجّه سلیمان علیه السلام به خدایی بودن نعمتهای عطا شده به پدر و مادرش+۱ آیه
  • برخورداری پدر و مادر سلیمان، از نعمتهای الهی+۱ آیه
  • برخورداری داود علیه السلام از مواهب و نعمتهای گسترده الهی+۱ آیه
  • بهرهمندی داود علیه السلام از فضل و نعمت خدادادی+۱ آیه
  • بهرهمندی داود علیه السلام از نعمت علم خدادادی+۳ آیه
  • سلیمان علیه السلام، برخوردار از نعمتها و مواهب گسترده الهی+۷ آیه
  • بهرهمندی سلیمان علیه السلام از نعمت علم ویژه الهی+۱ آیه
  • برخورداری سلیمان علیه السلام، از نعمت و فضل الهی، شایسته شکر و سپاس از سوی وی+۱ آیه
  • علم و اگاهی سلیمان علیه السلام، به زبان پرندگان، مورچگان و جنیّان، نعمتی شایسته سپاس از سوی وی در برابر خداوند+۱ آیه
  • بهرهمند شدن از همه امکانات دنیا، از نعمتهای اعطا شده به سلیمان علیه السلام از جانب خداوند+۱ آیه
  • علم، از نعمتهای الهی و مقتضی شکرگزاری به درگاه خداوند+۱ آیه
  • اعطای نعمتهای الهی به انسانها، برخاسته از رحمت او
  • والدین سلیمان، برخوردار از نعمتهای ویژه الهی+۱ آیه
  • سلیمان علیه السلام خواهان شکرگزاری در برابر خداوند، به پاس نعمتهای عطا شده به والدین خود+۱ آیه
واژه‌ها