1- تفقّد از زيردست، بازديد از کار آنان و جست‌وجو از احوالشان، از اصول اسلامى، اخلاقى، اجتماعى، تربيتى و مديريّتى است. «تَفَقَّدَ»
2- مسايل بزرگ، شما را از مسايل کوچک باز ندارد. «تَفَقَّدَ الطَّيْرَ»
3- زود قضاوت نکرده و نيروهاى تحت‌امر خود را متهم نکنيم؛ شايد مشکلى در
«1». تفاسيرفرقان وفى‌ظلال.
«2». تفسير مجمع‌البيان.
«3». تفاسير روح‌البيان و کنزالدقائق.
جلد 6 - صفحه 409
ميان باشد که ندانيم. «ما لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ»
4- تيزبينى و دقّت و تسلّط، شرط لازم براى رهبرى است. «ما لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ»
5- حاکم وقاضى بايد شرايط خاصّى داشته باشد از جمله:
الف: محبّت و دقّت. «تَفَقَّدَ الطَّيْرَ»
ب: تواضع. «ما لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ»
ج: صلابت در برابر متخلّف. «لَأُعَذِّبَنَّهُ أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ»
د: فرصت دادن به متهم. «لَيَأْتِيَنِّي»
6- نظارت دقيق بر حضور و غياب نيروها، در کارهاى تشکيلاتى يک ضرورت است، همان گونه که تخلّف بى‌دليل از مقررات و ترک کردن پست خود، گناه نابخشودنى است. «أَمْ کانَ مِنَ الْغائِبِينَ»
7- تنبيه حيوان متخلف، مانعى ندارد. «لَأُعَذِّبَنَّهُ»
8- حيوان، تنبيه را درک مى‌کند. «لَأُعَذِّبَنَّهُ»
9- وقتى که غيبت از سوى يک پرنده اين همه تهديد لازم داشته باشد، پس ما با آن همه غيبت‌ها و عدم حضورها چه تکليفى داريم؟ «لَأُعَذِّبَنَّهُ»
10- انبيا، هم قانون مى‌آورند و هم اجرا مى‌کنند. «لَأُعَذِّبَنَّهُ»
11- براى مجازات متخلفان، بايد کيفرهاى متعدّدى قرار داد تا در اجراى قانون، به بن بست نرسيم. «لَأُعَذِّبَنَّهُ أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ»
12- قاطعيّت و عذرپذيرى، همراه يکديگر لازم است. «لَأُعَذِّبَنَّهُ- لَيَأْتِيَنِّي»
13- در مديريّت و تشکيلات، سهل‌انگارى ممنوع. «لَأُعَذِّبَنَّهُ- لَأَذْبَحَنَّهُ- لَيَأْتِيَنِّي» (وجود حرف «لام» در سه جمله، نشانه‌ى قاطعيّت است)
14- براى حفظ نظام و گرفتن زهر چشم از متخلّفان، مانعى ندارد که براى يک تخلّف کوچک، جريمه‌ى سنگينى قرار دهيم. «عَذاباً شَدِيداً»
15- راه دفاع را به روى متهم نبنديد. «أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطانٍ مُبِينٍ»
16- حيوانات، شعورى دارند که مى‌توانند براى کارهاى خود استدلال و توجيه
جلد 6 - صفحه 410
داشته باشند. «لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطانٍ»
17- با وجود منطق و استدلال، حتّى سليمان در برابر هدهد تسليم مى‌شود.
«لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطانٍ»
18- در يک تشکيلات، براى هر کار و مأموريّتى، حکم و مجوزى لازم است.
«بِسُلْطانٍ مُبِينٍ»
19- آن را که حساب پاک است، از محاسبه چه باک است. «فَمَکَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقالَ»
20- حيوان مى‌تواند به چيزى برسد که انسان نرسيده باشد. «أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ»
21- سيروسياحت، کليد کسب اطلاعات جديد است. «احط»
22- آزادى بيان، يکى از ويژگى‌هاى حکومت صالحان است. «أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ»
23- علم و دانايى، به سن و جنس و شکل ربطى ندارد. «أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ»
24- انبيا نيز تحت تربيت الهى هستند. سليمانى که مى‌گفت: «أُوتِينا مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ» به من همه چيز داده شده، پرنده‌اى به او مى‌گويد: من چيزى مى‌دانم که تو هم نمى‌دانى. «أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ»
25- در حکومت انبيا، تملّق و ترس وجود ندارد. «أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ»
26- بزرگان ومسئولان حکومت نبايد منبع اطلاعات خودرا در افراد يا گروه‌هاى خاصّى منحصر کنند. (هدهد براى سلطان گزارش دارد) «أَحَطْتُ- جِئْتُکَ»
27- در گزارش‌ها، اخبار قطعى و تأييد شده را بگوييد. «بِنَبَإٍ يَقِينٍ»
28- وجود افراد يا سازمانى براى خبرگيرى از خارج از منطقه‌ى حکومتى لازم است. (البتّه نه براى جاسوسى، بلکه براى دعوت وارشاد يا آمادگى دفاعى) «مِنْ سَبَإٍ»
29- آنچه در خبر مهم است، قطعى بودن آن است؛ خبرنگار بزرگ باشد يا کوچک، انسان باشد يا حيوان. «بِنَبَإٍ يَقِينٍ»
30- مسئولان حکومت، تنها بر خبرهاى قطعى تکيه کنند. «بِنَبَإٍ يَقِينٍ»
تفسير نور(10جلدى)، ج6، ص: 411