تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ يا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْ لا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ (46)
چون کافران به وقت خصومت ملزم گشتند، گفتند بيار آنچه ما را به آن وعده مى‌کنى از نزول عذاب:
قالَ يا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ: گفت صالح به دسته مکذبه از روى ملاطفت و شفقت که اى قوم من چرا شتاب مى‌کنيد به عقوبت و مى‌گوئيد بيار ما را به عذاب، قَبْلَ الْحَسَنَةِ: پيش از توبه نيکو که بر وجه خلوص باشد، يعنى تأخير توبه مى‌کنيد تا آنکه عذاب نازل شود؛ زيرا آنها مى‌گفتند اگر عذاب را ببينيم توبه مى‌کنيم و الّا بر دين و کيش خود راسخ و ثابت باشيم. يا آنکه چرا تعجيل مى‌کنيد به عقوبت پيش از رحمت و عافيت، يعنى چرا طلب رحمت را مقدم نمى‌داريد بر عقوبت.
نکته: تسميه عذاب به سيئه به جهت آنست که متضمن آلام است؛ يا به اعتبار آنکه جزاى سيئه بدون توبه باشد.
بعد از آن بر سبيل مبالغه و تأکيد فرمود: لَوْ لا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ: چرا طلب آمرزش نمى‌کنيد خدا را، يعنى به ايمان و توبه از شرک و کفر و معاصى آمرزش نمى‌طلبيد پيش از نزول عذاب، لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ: شايد که رحم کرده شويد، يعنى اميد است به قبول ايمان و توبه عذاب نازل نشود بر شما؛ زيرا بعد از نزول عذاب، ايمان و توبه فايده‌اى نخواهد داشت در رد عذاب، و چنين توبه مقبول درگاه الهى نباشد.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به آنکه چون محقق و ثابت آمده عنايات خاصه خداوندى به بندگان به قبول توبه و عفو گذشته و شمول رحمات نامتناهيه، هر آينه نهايت بى‌انصافى و ظلم خواهد بود اعراض از سعادت و اقدام به شقاوت؛ لذا به لسان لطف و مرحمت فرمود: چرا طلب آمرزش نمى‌کنيد خدا را به ايمان و
جلد 10 - صفحه 55
طاعت، اميد است رحم کرده شويد؛ زيرا توبه و استغفار باب واسعى است که هيچکس از اين درگاه محروم نباشد مادامى که زمان حيات از خواب غفلت بيدار و گوهر گرانبهاى حيات ابدى را به توبه و تدارک دريابد. حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله فرمود:
عودوا السنتکم الاستغفار فإنّ اللّه لم يعلمکم الاستغفار الّا و هو يريد ان يغفر لکم. عادت دهيد زبان خود را به استغفار، پس بدرستى که خدا تعليم نفرموده شما را استغفار مگر آنکه اراده فرموده و مى‌خواهد اينکه بيامرزد شما را «1».