اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَکَرُوا مَکراً وَ مَکَرنا مَکراً وَ هُم لا يَشعُرُون‌َ (50)
و مکر کردند آنها مکر بزرگي و ما هم مکر کرديم مکر مهمي و حال آنکه آنها شاعر نشدند و نفهميدند.
(وَ مَکَرُوا مَکراً) مکر از انسان حيله و تزوير و خدعه و پلتيک و تقلب است به اينکه ضرري وارد کند بنحوي که آن طرف متوجه نشود و مکر شيطان وسوسه و نقشه و نفخه و پلتيک و حبائل و خيل و رجل اوست و مکر الهي بلاء و عذاب است بنحوي که طرف مستشعر نباشد بزبان فارسي غافل‌گير شود و ضمير «و مکروا» همان نه نفر تسعة رهط است با همدستان خود بعضي گفتند مکر آنها اينکه بود که آمدند چهل نفر حضرت صالح و اهلش را هلاک کنند خداوند ملائکه فرستاد بآنها سنگ زدند تا هلاک شدند بعضي گفتند حضرت صالح مأمور شد که از ميانه آنها بيرون رود به نحوي که آنها متوجه نشوند سپس خداوند آنها را مستأصل نمود بعذاب و هلاک شدند چنانچه پيغمبر هم مأمور بهجرت شد در همان ليلة المبيت بعضي گفتند اينها رفتند در دامنه کوه به انتظار بقيه که يک مرتبه بريزند صالح را بقتل رسانند که يک مرتبه کوه بر سر آنها افتاد و هلاک شدند باري بحيله و خدعه اراده قتل صالح را داشتند و خداوند نجات داد صالح را و من
جلد 14 - صفحه 155
معه من المؤمنين «چنانچه ميفرمايد» فَلَمّا جاءَ أَمرُنا نَجَّينا صالِحاً وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَه‌ُ بِرَحمَةٍ مِنّا وَ مِن خِزي‌ِ يَومِئِذٍ إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ القَوِي‌ُّ العَزِيزُ وَ أَخَذَ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا الصَّيحَةُ فَأَصبَحُوا فِي دِيارِهِم جاثِمِين‌َ (هود آيه 66 و 67) در سوره هود تعبير بصيحه فرموده در سوره اعراف تعبير برجفه فرموده فَأَخَذَتهُم‌ُ الرَّجفَةُ فَأَصبَحُوا فِي دارِهِم جاثِمِين‌َ (اعراف آيه 78).
در سوره فصلت تعبير بصاعقه فرموده فَإِن أَعرَضُوا فَقُل أَنذَرتُکُم صاعِقَةً مِثل‌َ صاعِقَةِ عادٍ وَ ثَمُودَ (فصلت آيه 13).
و منشأ هلاکت آنها پي کردن ناقه صالح و فصيل او بود که سه روز بيشتر مهلت نداشتند که ميفرمايد فَعَقَرُوها فَقال‌َ تَمَتَّعُوا فِي دارِکُم ثَلاثَةَ أَيّام‌ٍ ذلِک‌َ وَعدٌ غَيرُ مَکذُوب‌ٍ (هود آيه 65).
و دارد در خاندان رسالت سه نفر ياد ناقه صالح کردند يکي صديقه طاهره
«ما کان ناقة صالح و فصيلها بالفضل عند اللّه الا دوني».
و يکي ابي عبد اللّه در شهادت طفل رضيع
«رب لا يکون اهون اليک من فصيل».
يکي حضرت هادي در مورد متوکل که گفتند فرمود شست پاي من افضل از ناقه صالح است.