اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَانظُر کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ مَکرِهِم أَنّا دَمَّرناهُم وَ قَومَهُم أَجمَعِين‌َ (51)
پس نظر کن بنظر عبرتي که چگونه بود عاقبت مکر آنها محققا ما هلاک کرديم آنها را و قوم آنها را بالتمام.
(فَانظُر) نظر فکري و تأملي و عبرتي.
(کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ مَکرِهِم) البته افعال و اعمال بنده‌گان چه افعال قلبي باشد و چه نفسي و چه جوارحي خالي از تأثير نيست يا اثر نيک دارد يا اثر بد، هم در دنيا و هم در آخرت.
افعال قلبي ايمان و کفر و ضلالت و محبت و عداوت و ساير امور قلبيه و افعال نفسيه صفات و اخلاق حميده و رذيله و افعال جوارحي اعمال حسنه و افعال سيئه هم آثار دنيوي- دارد هم اخروي، در دنيا مشمول نعم الهي يا معرض بلاهاي نازله و در آخرت نيل به مثوبات اخروي يا دوچار عقوبات آن و نفع و ضررش بخود او بر ميگردد نه
جلد 14 - صفحه 156
خوب آنها نفعي بر خدا دارد و نه بد آنها ضرري بدستگاه او وارد ميکند او غني بالذات است نفع و ضررش متوجه بخود شخص چه اندازه در قرآن مجيد گوشزد بندگان کرده که «فَما کان‌َ اللّه‌ُ لِيَظلِمَهُم وَ لکِن کانُوا أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ» گفتند خود کرده را تدبير نيست انسان کاسه زهر را بردارد بياشامد با اينکه چه اندازه باو گفتند اينکه زهر است آدم را هلاک ميکند و چه اندازه- مشاهده کرد اشخاص بسياري از اينکه کاسه آشاميدند و هلاک شدند برداريد کتب اخبار را چه در باب عقائد و چه در قسمت اخلاق و چه در باب عبادات از واجبات و مندوبات و چه در اقسام معاصي اخبار بسياري با بيانات کافيه شافيه متجاوز از هزارها اخبار داريم و سر تا سر قرآن قضاياي امم سابقه را بيان فرموده و تمام براي تنبيه بشر اينها عواقب سوء دنيوي آنها است واي بعواقب اخروي.
از جهنم خبري مي‌شنوي || دستي از دور بر آتش داري
فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ وَ مَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه‌ُ (زلزال آيه 7 و 8) (أَنّا دَمَّرناهُم وَ قَومَهُم أَجمَعِين‌َ) اينکه جمله ممکن است خبر کان باشد که عاقبت مکر آنها اينست در حالت نصبي و ممکن است خبر مبتداء محذوف باشد «هي انا دمرناهم» حالت رفعي و ممکن است جمله مستأنفه باشد بدل العاقبة و تدمير معناي هلاکت است آن تسعة رهط بيکي از بلاهاي مذکوره هلاک شدند و قوم آنها که ثمود باشند بصيحه و صاعقه هلاک شدند اينست عاقبت مکر آنها.