اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَمَّن خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ وَ أَنزَل‌َ لَکُم مِن‌َ السَّماءِ ماءً فَأَنبَتنا بِه‌ِ حَدائِق‌َ ذات‌َ بَهجَةٍ ما کان‌َ لَکُم أَن تُنبِتُوا شَجَرَها أَ إِله‌ٌ مَع‌َ اللّه‌ِ بَل هُم قَوم‌ٌ يَعدِلُون‌َ (60)
جلد 14 - صفحه 165
آيا خداوندي که خلق فرمود آسمانها و زمين را و نازل فرمود از طرف بالا آب، باران را پس رويانيديم بآن باغستانها و گلستانهايي که داراي بهجت و خرمي و صفا و خوش منظري بود که نبود از براي شما که بتوانيد درخت آنها را برويانيد آيا خدايي هست با آن خداوند متعال بلکه اينها قومي هستند که از حق عدول کرده رو به بباطل ميروند.
(أَمَّن خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ) استفهام انکاريست يعني الهه مشرکين بهتر است يا خداوندي که خلق فرمود آسمانها و زمين! آسمانها هفت طبقات بالا که بعقيده حکما هفت آسمان مراکز سيارات سبعه و لکن گفتيم که تمام اينکه سياره‌ها و کرات علويه در همان طبقه اولي هستند بدليل قوله تعالي إِنّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنيا بِزِينَةٍ الکَواکِب‌ِ (صافات آيه 6) و فوق اينکه کواکب طبقات ديگريست و فوق آنها کرسي است و فوق آن عرش بدليل وَسِع‌َ کُرسِيُّه‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ (آية الکرسي) و زمين و آنچه در زمين است.
(وَ أَنزَل‌َ لَکُم مِن‌َ السَّماءِ ماءً) باران، برف، تگرگ که از ابرها جدا ميشوند و در جميع نقاط زمين ميبارند و چه اندازه براي بشر منافع و برکات دارند که يکي از منافع آن.
(فَأَنبَتنا بِه‌ِ حَدائِق‌َ) حديقه بساتين است که اطراف آن جدار کشيده شده و مزارع صحرا است که ديوار ندارد.
(ذات‌َ بَهجَةٍ) از موقعي که برگ اشجار ظاهر ميشود سپس شکوفه‌ها سپس فواکه بعلاوه- تلطيف هوا ميکند سايه مياندازد رفع ميکربات ميکند منظره زيبا دارد و تعبير بذات فرمودند ذوات بلحاظ جمع که مجموع آنها باشد نه بلحاظ افراد.
(ما کان‌َ لَکُم أَن تُنبِتُوا شَجَرَها) که قدرت نداريد اينکه يک دانه از زير خاک بيرون آوريد.
(أَ إِله‌ٌ مَع‌َ اللّه‌ِ) آيا ديگري هست همچه قدرتي داشته باشد بخصوص جماد صرف اصنام مشرکين.
(بَل هُم قَوم‌ٌ يَعدِلُون‌َ) دانسته و فهميده عدول از حق و پرستش خداوند يکتا ميکنند و توجه و پرستش بباطل مينمايند.
166