تفسیر المیزان

ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۴۵ و در روايت حذيفه آمده که على «عليه السلام»، پاهاى عمرو را با شمشير قطع کرد، و او به پشت، به زمين افتاد، و در اين گير و دار، غبار غليظى برخاست و هيچ يک از دو لشکر نمى دانستند، کدام يک از آن دو نفر پيروزند. تا آن که صداى على به تکبير بلند شد. رسول خدا فرمود: به آن خدايى که جانم در دست اوست، على او را کشت، و اولين کسى که به سوى گرد و غبار دويد، عُمَر بن خطّاب بود، که رفت و برگشت و گفت: يا رسول الله! «عَمرو» را کشت. پس على، سر از بدن «عَمرو» جدا نمود و نزد رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» آورد، در حالى که رويش از شکرانه اين موفقيت، چون ماه مى درخشيد. حذيفه مى گويد: پس رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» به وى فرمود: «اى على! بشارت باد تو را که اگر عمل امروز تو در يک کفۀ ميزان، و عمل تمامى امت در کفه ديگر گذاشته شود، عمل تو سنگين تر است. براى اين که هيچ خانه اى از خانه هاى شرک نماند، مگر آن که مرگ «عَمرو»، خوارى را در آن وارد کرد، همچنان که هيچ خانه اى از خانه هاى اسلام نماند، مگر آن که با کشته شدن «عَمرو»، عزّت در آن داخل گرديد». و از حاکم ابوالقاسم نيز آمده که به سند خود، از سفيان ثورى، از زبيد ثانى، از مره، از عبدالله بن مسعود، روايت کرده که گفت: وى آيه را چنين مى خواند: «وَ کَفَى اللهُ المُؤمِنِينَ القِتاَلَ بِعَلِىٍّ». همراهان «عَمرو»، بعد از مرگ وى فرار کردند و از خندق پريدند و مسلمين، به دنبالشان شتافتند. «نوفل بن عبدالعُزّى» را ديدند که در داخل خندق افتاده، او را سنگ باران کردند. «نوفل» به ايشان گفت: کشتن از اين بهتر است. يکى از شما پايين بيايد، تا با او بجنگم. زبير بن عوام پايين رفت، و او را کشت. ابن اسحاق مى گويد: على «عليه السلام»، با ضربتى که به ترقوه او وارد آورد، به قتلش رسانيد، و ضربتش آن چنان شديد بود، که نيزه فرو رفت، و از آن جا بيرون آمد. آنگاه مشرکان به رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» پيام دادند که مردار «عَمرو» را به ده هزار به ما بفروش! رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» فرمود: مردار او، مال شما، و ما از مرده فروشى، رزق نمى خوريم. و در اين هنگام على «عليه السلام» اشعارى سرود، که چند بيت آن را مى خوانيد: ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۴۶ نَصرُ الحِجَارَةِ مِن سَفَاهَةِ رَأيِهِ * وَ نَصَرتُ رَبَّ مُحَمَّدٍ بِصَوَابٍ فَضَرَبتُهُ وَ تَرَکتُهُ مُتجَدِّلاً * کَالجِذعِ بَينَ دَکَادِکٍ وَ رَوَابٍ وَ عَفَفتُ عَن أثوَابِهِ لَو أنَّنِى * کُنتُ المُقَطَّرَ بَزَّنِى أثوَابِى يعنى: او راه سفاهت پيمود، و به يارى بت هاى سنگى برخاست، و من راه صواب رفتم و پروردگار محمّد «صلى الله عليه و آله و سلم» را يارى کردم. در نتيجه، با يک ضربت کارش را بساختم و جيفه اش را، چون تنۀ درخت خرما، در ميان پستى و بلندی ها، روى زمين گذاشتم و رفتم. و به جامه هاى جنگى اش طمع نکردم، و از آن چشم پوشيدم، با اين که مى دانستم اگر او بر من دست مى يافت و مرا مى کشت، جامه هاى مرا مى برد. ابن اسحاق مى گويد: «حنان بن قيس عرفه»، تيرى به سوى «سعد بن معاذ انداخت» و بانگ زد: اين را بگير که من فرستادم، و من ابن عرفه ام. تير، رگ اکحل (شاهرگ دست) «سعد» را پاره کرد، و «سعد» او را نفرين کرد و گفت: خدا رويت را با آتش آشنا سازد. و بارالها! اگر از جنگ قريش چيزى باقى گذاشته اى، مرا هم باقى بدار، تا به جهادى قيام کنم، که محبوب ترين جهاد در نظرم باشد. و خلاصه با مردمى که پيامبر تو را اذيت کردند، و او را تکذيب نموده و از وطنش بيرون نمودند، آن طور که دلم مى خواهد، جنگ کنم، و اگر ديگر جنگى بين ما و ايشان باقى نگذاشته اى، همين بريده شدن رگ اکحلم را شهادت قرار ده، و مرا نميران، تا آن که چشمم را از «بنى قريظه» روشن کنى. نيرنگ جنگی پیامبر«ص»، در ايجاد تفرقه بين سپاهیان دشمن آنگاه مى گويد: «نعيم بن مسعود اشجعى»، به خدمت رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» آمده، عرضه داشت: يا رسول الله! من در حالى مسلمان شده ام که هيچ يک از اقوام و آشنايانم، از مسلمان شدنم خبر ندارند. حال هر دستورى مى فرمايى انجام دهم، و با لشکر دشمن، به عنوان اين که من نيز مشرک هستم، نيرنگ بزنم. آن حضرت فرمود: از هر طريق بتوانى جلو پيشرفت کفار را بگيرى، مى توانى. چون جنگ، خدعه و نيرنگ است، و ممکن است يک نفر با نيرنگ، کار يک لشکر کند. «نعيم بن مسعود»، بعد از اين کسب اجازه، نزد «بنى قُرَيظه» رفت و به ايشان گفت: من دوست شمايم، و به خدا سوگند شما با «قريش» و «غطفان» فرق داريد. چون مدينه (يثرب)، شهر شماست، و اموال و فرزندان و زنان شما، در دسترس محمّد «صلى الله عليه و آله و سلم» قرار دارد. و اما «قريش» و «غطفان»، خانه و زندگى ايشان، جاى ديگر است. آن ها آمده اند و به شما وارد شده اند، اگر فرصتى به دست آورند، آن را غنيمت شمرده، و اگر فرصتى نيافتند، و شکست خوردند، به شهر و ديار خود بر مى گردند، و شما را در زير چنگال دشمنتان تنها مى گذارند. و شما هم خوب مى دانيد که حريف او نيستيد. پس بياييد و از قريش و غطفان گروگان بگيريد. آن هم بزرگان ايشان را گرو بگيريد، تا به اين وسيله، وثيقه اى به دست آورده باشيد، که شما را تنها نگذارند. «بنى قُرَيظه»، اين رأى را پسنديدند. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۴۷ از سوى ديگر، به طرف لشکر قريش روانه شد و نزد «ابوسفيان» و اشراف قريش رفت و گفت: اى گروه قريش! شما واقفيد که من دوستدار شمايم، و فاصله ام را از محمّد و دين او مى دانيد. اينک آمده ام شما را با نصيحتى خيرخواهى کنم، به شرط آن که به احدى اظهار نکنيد. گفتند: مطمئن باش که به احدى نمى گوييم، و تو در نزد ما متهم نيستى. گفت: هيچ مى دانيد که «بنى قُرَيظه» از اين که پيمان خود را با محمّد شکستند و به شما پيوستند، پشيمان شده اند؟ و نزد محمّد «صلى الله عليه و آله و سلم» پيام فرستاده اند که: براى اين که تو از ما راضى شوى، مى خواهيم بزرگان لشکر دشمن را گرفته، به دست تو دهيم، تا گردن هايشان را بزنى، و بعد از آن، همواره با تو باشيم، تا لشکر دشمن را از اين سرزمين بيرون برانيم، و او قبول کرده. پس هوشيار باشيد! اگر «بنى قُرَيظه» نزد شما آمدند، و چند نفر از شما را به عنوان رهن خواستند، قبول نکنيد. حتى يک نفر هم به ايشان ندهيد، و زنهار از ايشان برحذر باشيد. از آن جا برخاسته نزد «بنى غطفان» رفت و گفت: اى مردم! من يکى از شمايم، و همان حرف هايى را که به قريش زده بود، به ايشان زد. فردا صبح، که روز شنبه و ماه شوال و سال پنجم هجرت بود، «ابوسفيان»، «عکرمة بن ابى جهل» با چند نفر ديگر از قريش را نزد «بنى قُرَيظه» فرستاد که ابوسفيان مى گويد: اى گروه يهود! آذوقه گوشتى ما تمام شد، و ما در اين جا از خانه و زندگى خود دور هستيم و نمى توانيم تجديد قوا کنيم، از قلعه ها بيرون شويد، تا با محمّد بجنگيم. يهوديان گفتند: امروز، روز شنبه است، که ما يهوديان هيچ کارى را جایز نمى دانيم. و گذشته از اين، اصلا ما حاضر نيستيم در جنگ با محمّد، با شما شرکت کنيم، مگر آن که از مردان سرشناس خود، چند نفر را به ما گروگان دهيد، که از اين شهر نرويد، و ما را تنها نگذاريد، تا کار محمّد را يکسره کنيد. «ابوسفيان»، وقتى اين پيام يهوديان را شنيد، گفت: به خدا سوگند، «نعيم» درست گفت. ناگزير، کسى نزد «بنى قُرَيظه» فرستاد که احدى را به شما گروگان نمى دهيم. مى خواهيد در جنگ شرکت کنيد و مى خواهيد در قلعه خود بنشينيد. يهوديان هم گفتند: به خدا قسم، «نعيم» درست گفت. در پاسخ قريش پيام دادند که: به خدا سوگند با شما شرکت نمى کنيم، مگر وقتى گروگان بدهيد! و خداوند، به اين وسيله، اتحاد بين لشکر را به هم زد. آنگاه در شب هاى زمستانى آن روز، بادى بسيار سرد بر لشکر کفر مسلط نمود و همه را از صحنه جنگ، مجبور به فرار ساخت. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۴۸ خاطرات «حُذَيفه»، از لحظه های آخر جنگ خندق محمد بن کعب مى گويد: «حُذَيفة بن اليمان» گفت: به خدا سوگند، در ايام خندق، آن قدر در فشار بوديم که جز خدا کسى نمى تواند از مقدار خستگى و گرسنگى و ترس ما آگاه شود. شبى از آن شب ها، رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» برخاست و مقدارى نماز گذاشته، سپس فرمود: آيا کسى هست برود و خبرى از اين قوم براى ما بياورد و در عوض، رفيق من در بهشت باشد؟ «حُذَيفه» سپس اضافه کرد: و چون شدت ترس و خستگى و گرسنگى به احدى اجازه پاسخ نداد، ناگزير مرا صدا زد، و من که چاره اى جز پذيرفتن نداشتم، عرضه داشتم: بله، يا رسول الله! فرمود: برو و خبرى از اين قوم براى ما بياور، و هيچ کارى مکن تا برگردى. من به طرف لشکرگاه دشمن رفتم، ديدم (با کمال تعجب)، در آن جا باد سردى و لشکرى از طرف خدا به لشکر دشمن مسلط شده، آن چنان که بيچاره شان کرده، نه خيمه اى برايشان باقى گذاشته، و نه بنايى، و نه آتشى و نه ديگى مى تواند روى اجاق قرار گيرد. همان طور که ايستاده بودم و وضع را مى ديدم، ناگهان «ابوسفيان» از خيمه اش بيرون آمد، فرياد زد: اى گروه قريش! هر کس رفيق بغل دستى خود را بشناسد. مردم، در تاريکى شب از يکديگر پرسيدند: تو کيستى؟ من پيشدستى کردم و از کسى که در طرف راستم ايستاده بود، پرسيدم: تو کيستى؟ گفت: من فلانی ام. آنگاه «ابوسفيان» به منزلگاه خود رفت و دوباره برگشت، و صدا زد: اى گروه قريش! به خدا ديگر اين جا، جاى ماندن نيست. براى اين که همه چهار پايان و مرکب هاى ما هلاک شدند، و «بنى قَُرَيظه» هم با ما بى وفايى کردند. اين باد سرد هم چيزى براى ما باقى نگذاشت، و با آن هيچ چيزى در جاى خود قرار نمى گيرد. آنگاه به عجله سوار بر مرکب خود شد. آن قدر عجول بود که بند از پاى مرکب باز نکرد، و بعد از سوار شدن باز کرد. مى گويد: من با خود گفتم: چه خوب است همين الآن او را با تير از پاى در آورم، و اين دشمن خدا را بکشم، که اگر اين کار را بکنم، کار بزرگى کرده ام. پس زه کمان خود را بستم و تير در کمان گذاشتم. همين که خواستم رها کنم و او را بکشم، به ياد دستور رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» افتادم که فرمود: «هيچ کارى صورت مده، تا برگردى». ناگزير کمان را به حال اول برگردانده، نزد رسول خدا برگشتم. ديدم همچنان مشغول نماز است. همين که صداى پاى مرا شنيد، ميان دو پاى خود را باز کرد، و من بين دو پايش پنهان شدم، و مقدارى از پتويى که به خود پيچيده بود، رويم انداخت، و با همين حال، رکوع و سجده را به جا آورد. آنگاه پرسيد: چه خبر؟ من جريان را به عرض رساندم. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۴۹ و از «سليمان بن صُرَد» نقل شده که گفت: رسول خدا، بعد از پايان يافتن احزاب فرمود: ديگر از اين به بعد، کفار به ما حمله نخواهند کرد، بلکه ما با ايشان مى جنگيم، و همين طور هم شد. و بعد از «احزاب»، ديگر قريش هوس جنگيدن نکرد، و رسول خدا با ايشان جنگيد، تا آن که مکه را فتح کرد. مؤلف: اين جريان را، صاحب مجمع البيان، مرحوم طبرسى نقل کرده، که ما خلاصه آن را در اين جا آورديم. و مرحوم قمى، در تفسير خود، قريب همان را آورده، و سيوطى، در الدر المنثور، روايات متفرقه اى در اين قصه نقل کرده است. جنگ مسلمانان، با یهودیان پیمان شکن «بنی قُرَیظه» و نيز در مجمع البيان گفته: زهرى، از عبدالرحمن بن عبدالله بن کعب بن مالک، از پدرش «مالک» نقل کرده که گفت: وقتى رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» از جنگ خندق برگشت، و ابزار جنگ را به زمين گذاشت و استحمام کرد، جبرئيل برايش نمودار شد، و گفت: در انجام جهاد هيچ عذرى باقى نگذاشتى. حال مى بينيم لباس جنگ را از خود جدا مى کنى، و حال آن که ما نکنده ايم. رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، از شدت ناراحتى از جاى پريد، و فورا خود را به مردم رسانيد، که نماز عصر را نخوانند، مگر بعد از آن که «بنى قُرَيظه» را محاصره کرده باشند. مردم، مجددا لباس جنگ به تن کردند، و هنوز به قلعه «بنى قريظه» نرسيده بودند که آفتاب غروب کرد، و مردم با هم، بگو مگو کردند. بعضى گفتند: ما گناهى نکرده ايم، چون رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» به ما فرمود: نماز عصر را نخوانيد، مگر بعد از آن که به قلعه «بنى قُرَيظه» برسيد، و ما امر او را اطاعت کرديم. بعضى ديگر به احتمال اين که دستور آن جناب منافاتى با نماز خواندن ندارد، نماز خود را خواندند، تا در انجام وظيفه، مخالفت احتمالى هم نکرده باشند. ولى بعضى ديگر نخواندند، تا نمازشان قضاء شد، و بعد از غروب آفتاب که به قلعه رسيدند، نمازشان را قضاء کردند، و رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، هيچ يک از دو طايفه را ملامت نفرمود. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۰ عروه مى گويد: رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، على بن ابى طالب «عليه السلام» را به عنوان مقدمه جلو فرستاد، و لواء جنگ را به دستش داد و فرمود: همه جا پيش برو، تا لشکر را جلو قلعه «بنى قُرَيظه» پياده کنى! على «عليه السلام» از پيش براند، و رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، به دنبالش به راه افتاد. در بين راه به عده اى از انصار که از تيره «بنى غنم» بودند برخورد، که منتظر رسيدن آن جناب بودند، و چون آن جناب را ديدند، خيال کردند که آن حضرت از دور به ايشان فرمود ساعتى قبل، لشکر از اين جا عبور کرد؟ در پاسخ گفتند: «دحيه کلبى»، سوار بر قاطرى ابلق از اين جا گذشت، در حالى که پتويى از ابريشم بر پشت قاطر انداخته بود. حضرت فرمود: او «دحيه کلبى» نبود، بلکه جبرئيل بود، که خداوند او را مأمور «بنى قُرَيظه» کرده، تا ايشان را متزلزل کند، و دل هايشان را پر از ترس سازد. مى گويند: على «عليه السلام» همچنان برفت تا به قلعه «بنى قُرَيظه» رسيد. در آن جا، از مردم قلعه، ناسزاها به رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» شنيد. پس برگشت تا در راه رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» را بديد، و عرضه داشت: يا رسول الله! سزاوار نيست شما نزديک قلعه بياييد، و به اين مردم ناپاک نزديک شويد. حضرت فرمود: مثل اين که از آنان سخنان زشت نسبت به من شنيده اى؟ عرضه داشت: بله، يا رسول الله. فرمود: به محضى که مرا ببينند، ديگر از آن سخنان نخواهند گفت. پس به اتفاق نزديک قلعه آمدند. رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» فرمود: اى برادرانِ مردمى که به صورت ميمون و خوک مسخ شدند! آيا خدا خوارتان کرد، و بلا بر شما نازل فرمود؟ يهوديان «بنى قُرَيظه» گفتند: اى ابا القاسم! تو مردى نادان نبودى. پس رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، بيست و پنج شب آنان را محاصره کرد، تا به ستوه آمدند، و خدا ترس را بر دل هايشان مسلط فرمود. تصادفا بعد از آن که «قريش» و «غطفان» فرار کردند، «حُيَى بن اخطب (بزرگ خيبريان)، با مردم «بنى قُرَيظه» داخل قلعه ايشان شده بود، و چون يقين کردند که رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» از پيرامون قلعه بر نمى گردد، تا آن که با ايشان نبرد کند، «کعب بن اسد»، به ايشان گفت: اى گروه يهود! بلايى است که مى بينيد به شما روى آورده، و من يکى از سه کار را، به شما پيشنهاد مى کنم. هر يک را صلاح ديديد، عملى کنيد. پرسيدند: بگو ببينيم، چيست؟ گفت: اول اين که بياييد با اين مرد بيعت کنيم، و دين او را بپذيريم. براى همه شما روشن شده که او، پيغمبرى است مُرسَل، و همان شخصى است که در کتاب آسمانى خود، نامش را يافته ايد. اگر اين کار را بکنيم، هم جان و مال و زنانمان محفوظ مى شود، و هم دين خدا را پذيرفته ايم. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۱ گفتند: ما هرگز از دين تورات جدا نخواهيم شد، و آن را با دينى ديگر، معاوضه نخواهيم نمود. گفت: دوم اين که اگر آن پيشنهاد را مى پذيريد، بياييد فرزندان و زنان خود را به دست خود بکشيم، و سپس با محمد نبرد کنيم. و حتى اموال خود را نيز نابود کنيم، تا بعد از ما چيزى از ما باقى نماند، تا خدا بين ما و محمد حکم کند. اگر کشته شديم، بدون دل واپسى کشته شده ايم. چون نه زنى داريم، و نه فرزندى و نه مالى. و اگر غلبه کرديم، تهيه زن و فرزند آسان است. گفتند: مى گويى اين يک مشت بيچاره را بکشيم؟ آن وقت ديگر چه خيرى در زندگى بدون آنان هست؟ گفت: اگر اين را هم نمى پذيريد، بياييد همين امشب که شب شنبه است، و محمد و يارانش مى دانند که ما در اين شب نمى جنگيم، از اين غفلت آنان استفاده نموده، به ايشان شبيخون بزنيم. گفتند: آيا حرمت شب شنبه خود را از بين ببريم؟ و همان کارى را که گذشتگان ما کردند، بکنيم و به آن بلایى که می دانى دچار شدند، و مسخ شدند، ما نيز دچار شويم؟ نه، هرگز اين کار را نمى کنيم. «کعب بن اسد»، وقتى ديد هيچ يک از پيشنهادهايش پذيرفته نشد، گفت: عجب مردم بى عقلى هستيد، خيال مى کنم از آن روز که به دنيا آمده ايد، حتى يک روز هم در خود، حزم و احتياط نداشته ايد. زهرى مى گويد: رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، در پاسخ «بنى قُرَيظه» که پيشنهاد کردند يک نفر را حَکَم قرار دهد، فرمود: هر يک از اصحاب مرا که خواستيد، مى توانيد حَکَم خود کنيد. «بنى قُرَيظه»، سعد بن معاذ را اختيار کردند. رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» قبول کرد، و دستور داد تا هرچه اسلحه دارند، در قبّه آن جناب جمع کنند، و سپس دست هايشان را از پشت بستند، و به يکديگر پيوستند و در خانه «اُسامه» باز داشت کردند. آنگاه رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» دستور داد سعد بن معاذ را بياورند. وقتى آمد، پرسيد: با اين يهوديان چه کنيم؟ عرضه داشت: جنگى هايشان کشته شوند، و ذرارى و زنانشان اسير گردند، و اموالشان به عنوان غنيمت، تقسيم شود، و مِلک و باغاتشان، تنها بين مهاجران تقسيم شود. آنگاه به انصار گفت که: اين جا، وطن شما است، و شما مِلک و باغ داريد و مهاجران ندارند. رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» تکبير گفت و فرمود: بين ما و آنان، به حکم خداى عزّوجلّ، داورى کردى. و در بعضى روايات آمده که فرمود: به حکمى داورى کردى که خدا از بالاى هفت «رقيع» رانده، و «رقيع»، به معناى آسمان دنيا است. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۲ آنگاه رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» دستور داد مقاتلان ايشان را - که به طورى که گفته اند ششصد نفر بودند - کشتند. بعضى ها گفته اند: چهار صد و پنجاه نفر کشته و هفتصد و پنجاه نفر اسير شدند. و در روايت آمده که: در موقعى که «بنى قُرَيظه» را دست بسته مى بردند، نزد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم»، به «کعب بن اسد» گفتند: هيچ مى بينى با ما چه مى کنند؟ کعب گفت: حالا که بيچاره شديد، اين حرف را مى زنيد؟ چرا قبلا به راهنمايی هاى من اعتناء نکرديد؟ اى کاش، همه جا اين پرسش را مى کرديد، و چاره کار خود را از خيرخواهان مى پرسيديد. به خدا سوگند، دعوت کنندۀ ما دست بردار نيست، و هر يک از شما برود، ديگر بر نخواهد گشت. چون به خدا قسم، با پاى خود به قتلگاهش مى رود. در اين هنگام، «حُيَى بن اخطب»، دشمن خدا را، نزد رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» آوردند، در حالى که حُلّه اى فاختى در بر داشت، و آن را از هر طرف پاره پاره کرده بود، و مانند جاى انگشت، سوراخ کرده بود، تا کسى آن را از تنش بيرون نکند، و دست هايش با طناب به گردنش بسته شده بود. همين که رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» او را ديد، فرمود: آگاه باش! که به خدا سوگند، من هيچ ملامتى در دشمنى با تو ندارم، و خلاصه تقصيرى در خود نمى بينم، و اين بيچارگى تو از اين جهت است که خواستى خدا را بيچاره کنى. آنگاه فرمود: اى مردم! از آنچه خدا براى بنى اسرائيل مقدر کرده، ناراحت نشويد. اين همان سرنوشت و تقديرى است که خدا عليه بنى اسرائيل نوشته، و مقدر کرده. آنگاه نشست و سر از بدن او جدا کردند. بعد از اعدام جنگجويان عهدشکن بنى قريظه، زنان و کودکان و اموال ايشان را در بين مسلمانان تقسيم کرد، و عده اى از اسراى ايشان را به اتفاق «سعد بن زيد انصارى» به «نَجد» فرستاد، تا به فروش برساند، و با پول آن، اسب و سلاح خريدارى کند. مى گويند: وقتى کار «بنى قُرَيظه» خاتمه يافت، زخم «سعد بن معاذ» باز شد، و رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» او را به خيمه اى که در مسجد برايش زده بودند، برگردانيد، (تا به معالجه اش بپردازند). جابر بن عبدالله مى گويد: در همين موقع، جبرئيل نزد رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» آمد و پرسيد: اين بنده صالح کيست که در اين خيمه از دنيا رفته، درهاى آسمان برايش باز شده، و عرش به جنب و جوش در آمده؟ رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، به مسجد آمد، ديد «سعد بن معاذ»، از دنيا رفته است. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۳ سرانجام حق ستيزى «کعب بن اسید» يهودى، پس از جنگ خندق مؤلف : اين داستان را، قمى در تفسير خود، به طور مفصل آورده، و در آن آمده که: «کعب ابن اسید» را در حالى که دست هايش را به گردنش بسته بودند، آوردند. همين که رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» نظرش به وى افتاد، فرمود: اى کعب! آيا وصيت «ابن الحواس،» آن خاخام هوشيار که از شام نزد شما آمده بود، سودى به حالت نبخشيد؟ با اين که او وقتى نزد شما آمد، گفت من از عيش و نوش و زندگى فراخ شام صرف نظر کردم، و به اين سرزمين اخمو، که غير از چند دانه خرما چيزى ندارد، آمده ام و به آن قناعت کرده ام. براى اين که به ديدار پيغمبرى نايل شوم که در مکه مبعوث مى شود، و بدين سرزمين مهاجرت مى کند. پيغمبرى است که با پاره اى نان و خرما قانع است، و به الاغ بى پالان سوار مى شود، و در چشمش سرخى، و در بين دو شانه اش، مُهر نبوت است. شمشيرش را به شانه اش مى گيرد، و هيچ باکى از احدى از شما ندارد. سلطنتش تا جايى که سواره و پياده از پا درآيند، گسترش مى يابد؟! «کعب» گفت: چرا، اى محمّد! همه اين ها که گفتى درست است، ولى چه کنم که از سرزنش يهود پروا داشتم. ترسيدم بگويند کعب از کشته شدن ترسيد، و گرنه به تو ايمان مى آوردم، و تصديقت مى کردم، ولى من چون عمرى به دين يهود بودم و به همين دين زندگى کردم، بهتر است به همان دين نيز بميرم. رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» فرمود: بياييد گردنش را بزنيد. مأموران آمدند، و گردنش را زدند. باز در همان کتاب آمده که آن جناب، يهوديان «بنى قُرَيظه» را در مدت سه روز، در سردى صبح و شام اعدام کرد و مکرر مى فرمود: آب گوارا به ايشان بچشانيد و غذاى پاکيزه به ايشان بدهيد، و با اسيرانشان نيکى کنيد، تا آن که همه را به قتل رسانيد. و اين آيه نازل شد: «وَ أنزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُم مِن أهلِ الکِتَابِ مِن صَيَاصِيهِم... وَ کَانَ اللهُ عَلَى کُلِّ شَئٍ قَدِيراً». و در مجمع البيان آمده که: ابوالقاسم حسکانى، از عمرو بن ثابت، از ابى اسحاق، از على «عليه السلام» روايت کرده که فرمود: آيه «رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللهَ عَلَيهِ»، درباره ما نازل شد، و به خدا سوگند ماييم، و من به هيچ وجه آنچه نازل شده، بر خلاف معنا نمى کنم. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۴ آيات ۲۸ - ۳۵ سوره احزاب يَا أَيُّهَا النَّبىُّ قُل لاَزْوَاجِک إِن کُنتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا وَ زِينَتَهَا فَتَعَالَينَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسرِّحْکُنَّ سرَاحاً جَمِيلاً(۲۸) وَ إِن کُنتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَ رَسولَهُ وَ الدَّارَ الآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنکُنَّ أَجْراً عَظِيماً(۲۹) يَا نِساءَ النَّبىِّ مَن يَأْتِ مِنکُنَّ بِفَاحِشةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضاعَف لَهَا الْعَذَاب ضِعْفَينِ وَ کانَ ذَلِک عَلى اللَّهِ يَسِيراً(۳۰) وَ مَن يَقْنُت مِنکُنَّ للَّهِ وَ رَسولِهِ وَ تَعْمَلْ صالِحاً نُّؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَينِ وَ أَعْتَدْنَا لهََا رِزْقاً کرِيماً(۳۱) يَا نِساءَ النَّبىِّ لَستُنَّ کَأَحَدٍ مِّنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتنَّ فَلا تخْضعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطمَعَ الَّذِى فى قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفاً(۳۲) وَ قَرْنَ فى بُيُوتِکُنَّ وَ لا تَبرَّجْنَ تَبرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الاُولى وَ أَقِمْنَ الصَّلَوةَ وَ آتِينَ الزَّکوةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِب عَنکمُ الرِّجْس أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطهِّرَکُمْ تَطهِيراً(۳۳) وَ اذْکُرْنَ مَا يُتْلى فى بُيُوتِکُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَ الحِْکمَةِ إِنَّ اللَّهَ کانَ لَطِيفاً خَبِيراً(۳۴) إِنَّ الْمُسلِمِينَ وَ الْمُسلِمَاتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْقَانِتِينَ وَ الْقَانِتَتِ وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقَتِ وَ الصَّابرِينَ وَ الصَّابرَتِ وَ الْخَاشِعِينَ وَ الْخَاشِعَاتِ وَ الْمُتَصدِّقِينَ وَ الْمُتَصدِّقَاتِ وَ الصَّائمِينَ وَ الصَّائمَتِ وَ الحَْافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحَافِظاتِ وَ الذَّاکرِينَ اللَّهَ کَثِيراً وَ الذَّاکرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لهَُم مَّغْفِرَةً وَ أَجْراً عظِيماً(۳۵) ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۵ «ترجمه آیات» اى پيامبر! به همسرانت بگو اگر زندگى دنيا و زينت آن را مى خواهيد، بياييد تا چيزى از دنيا به شما بدهم، و رهايتان کنم، طلاقى نيکو و بى سر و صدا. (۲۸) و اگر خدا و رسول او و خانه آخرت را مى خواهيد، بدانيد که خدا براى نيکوکاران از شما اجرى عظيم تهيه ديده است. (۲۹) اى زنان پيامبر! هر يک از شما که عمل زشتى روشن انجام دهد، عذابش دو چندان خواهد بود، و اين بر خدا آسان است. (۳۰) و هر يک از شما براى خدا و رسولش مطيع شود، و عمل صالح کند، اجر او نيز دو چندان داده مى شود، و ما برايش رزقى آبرومند فراهم کرده ايم. (۳۱) اى زنان پيامبر! شما مثل احدى از ساير زنان نيستيد، البته اگر تقوا پيشه سازيد، پس در سخن دلربايى مکنيد، که بيماردل به طمع بيفتد، و سخن نيکو گوييد. (۳۲) و در خانه هاى خود بنشينيد، و چون زنان جاهليت نخست خودنمايى نکنيد، و نماز به پا داريد، و زکات دهيد، و خدا و رسولش را اطاعت کنيد، خدا جز اين منظور ندارد که پليدى را از شما اهل بيت ببرد، و آن طور که خود مى داند، پاکتان کند. (۳۳) و آنچه در خانه هاى شما از آيات خدا و حکمت که تلاوت مى شود، به ياد آوريد، که خدا همواره داراى لطف و با خبر است. (۳۴) به درستى که مردان مسلمان، و زنان مسلمان و مردان مؤمن و زنان مؤمن، مردان عابد و زنان عابد، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صابر و زنان صابر، مردان خاشع و زنان خاشع، مردان و زنانى که صدقه مى دهند، مردان و زنانى که روزه مى گيرند، مردان و زنانى که شهوت و فرج خود را حفظ مى کنند، مردان و زنانى که خدا را بسيار ذکر مى گويند، و ياد مى کنند، خداوند برايشان، آمرزشى و اجرى عظيم آماده کرده است. (۳۵) «بیان آیات» مفاد آيات مربوط به همسران رسول خدا «ص» اين آيات، مربوط به همسران رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» است، که اولا به ايشان تذکر دهد که از دنيا و زينت آن، جز عفت و رزق کفاف بهره اى ندارند. البته اين در صورتى است که بخواهند همسر او باشند. ترجمه تفسير الميزان جلد ۱۶ صفحه ۴۵۶ و گرنه مانند ساير مردم اند. و سپس به ايشان خطاب کند که متوجه باشند در چه موقفى دشوار قرار گرفته اند، و به خاطر افتخارى که نصيبشان شده، چه شدايدى را بايد تحمل کنند. پس اگر از خدا بترسند، خداوند اجر دو چندانشان مى دهد، و اگر هم عمل زشتى کنند، عذابشان نزد خدا دو چندان خواهد بود. آنگاه ايشان را امر مى کند به عفت، و اين که ملازم خانه خود باشند، و چون ساير زنان، خود را به نامحرم نشان ندهند، و نماز بگزارند، و زکات دهند، و از آنچه در خانه هايشان نازل و تلاوت مى شود، از آيات قرآنى و حکمت آسمانى ياد کنند. و در آخر، عموم صالحان، از مردان و زنان را، وعدۀ مغفرت و اجر عظيم مى دهد. وظایف همسران پيامبر «ص»، در باره آن حضرت «يَا أَيُّهَا النَّبىُّ قُل لاَزْوَاجِک ...أَجْراً عَظِيماً»: سياق اين دو آيه اشاره دارد به اين که گويا از زنان رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، يا از بعضى ايشان سخنى و يا عملى سر زده که دلالت مى کرده بر اين که از زندگى مادى خود راضى نبوده اند، و در خانه رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم»، به ايشان سخت مى گذشته، و نزد رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» از وضع زندگى خود شکايت کرده اند و پيشنهاد کرده اند که کمى در زندگى ايشان توسعه دهد، و از زينت زندگى مادى بهره مندشان کند. دنبال اين جريان، خدا اين آيات را فرستاده، و به پيغمبرش دستور داده که ايشان را بين ماندن و رفتن مخير کند. يا بروند و هر جورى که دلشان مى خواهد، زندگى کنند، و يا بمانند و با همين زندگى بسازند. چيزى که هست، اين معنا را چنين تعبير کرد که: «اگر حيات دنيا و زينت آن را مى خواهيد، بياييد تا رهايتان کنم، و اگر خدا و رسول و دار آخرت را مى خواهيد، بايد با وضع موجود بسازيد». و از اين تعبير بر مى آيد که: اولاً: جمع بين وسعت در عيش دنيا و صفاى آن، که از هر نعمتى بهره بگيرى و به آن سرگرم شوى، با همسرى رسول خدا «صلى الله عليه و آله و سلم» و زندگى در خانه او ممکن نيست، و اين دو، با هم جمع نمى شوند. ثانياً: دلالت مى کند بر اين که هر يک از دو طرف تخيير، مقيد به مقابل ديگرش است. و مراد از «ارادۀ حيات دنيا و زينت آن»، اين است که انسان، دنيا و زينت آن را اصل و هدف قرار دهد. چه اين که آخرت را هم در نظر بگيرد، يا نه. و مراد از «ارادۀ حيات آخرت» نيز، اين است که: آدمى آن را هدف و اصل قرار دهد، و دلش همواره متعلق بدان باشد. چه اين که حيات دنياييش هم توسعه داشته باشد، و به زينت و صفاى عيش نائل بشود، يا آن که از لذایذ مادى، به کلى بى بهره باشد. رده:تفسیر المیزان