آیه ۴۱ سوره رعد

سوره رعد(الرعد)، آیه ۴۱ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۵۴

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

آیا ندیدند که ما پیوسته به سراغ زمین می‌آییم و از اطراف (و جوانب) آن کم می‌کنیم؟! (و جامعه‌ها، تمدّنها، و دانشمندان تدریجاً از میان می‌روند.) و خداوند حکومت می‌کند؛ و هیچ کس را یارای جلوگیری یا ردّ احکام او نیست؛ و او سریع الحساب است!

معنی کلمات و عبارات
«أوَلمْ یَرَوْا»: آیا نمی‌دانند. مراد از دیدن، دانستن است. «الأرْضَ»: مراد سرزمین ظالمان و کافران است (نگا: انعام / . یا این که مضاف محذوف است و مراد اهل آن است. مراد خود کره زمین نیز می‌تواند باشد. «أَطْرَافِ»: دَور و بَر. نواحی. «نَنقُصُ مِنْ أطْرَافِهَا»: از اطراف آن می‌کاهیم. این کاهش ممکن است اشاره به فتوحات اسلامی یا این که تخریب ممالک ستمگران و هلاک کردن ملحدان و مشرکان باشد. و شاید اشاره به این کشف علمی‌باشد که می‌گوید: سرعت گردش زمین به دور محور خود، و نیروی گریز از مرکز، سبب شده‌اند که در دو قطب از برآمدگی کره زمین کاسته شود. یا اشاره به این نکته دانش جدید باشد که می‌گوید: هرگاه سرعت انطلاق بخشی از گازهائی که همچون غلافی کره زمین را احاطه کرده‌اند، از قوّه جاذبه‌ای که زمین نسبت بدانها دارد افزونتر باشد، مقداری از آن گازها از جو زمین خارج و راهی پهنه هستی می‌گردند. این انطلاق که نوعی کاهش از اطراف کره زمین بشمار است، هر روزه به طور مستمرّ انجام می‌پذیرد (نگا: تفسیر المنتخب). «مُعَقِّبَ»: تعقیب کننده و بازپرس. به تعقیب اندازنده و بازدارنده. «لاَ مُعَقِّبَ لِحُکْمِهِ»: کسی نمی‌تواند فرمان او را بازپرسی و پی‌گردی کند، یا از اجرا فرمانش جلوگیری به عمل آورد.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند پى در پى از حاکمیت کفرپیشگان بر زمین مى کاست و بر سرزمینهاى اسلامى و حاکمیت آن مى افزود. «أولم یروا أنَّا نأتى الأرض ننقصها من أطرافها» مفسّران در تفسیر آیه فوق چند نظر ابراز کرده اند. برخى گفته اند: مراد از «الأرض» مطلق زمین است و مقصود از کاستن از نواحى آن، میراندن و هلاک کردن اهل زمین در اطراف و نواحى گوناگون آن مى باشد. و برخى گفته اند: مراد از «الأرض» سرزمینهاى تحت نفوذ کفر است و منظور از کاستن نواحى آن، کوتاه کردن سیطره کفرپیشگان از آن است که طبعاً به حاکمیت اسلام بر آن جا مى انجامد. ۲- توجه به گسترش اسلام و توسعه روزافزون آن ، دلیلى فراروى کفرپیشگان بر تحقّق وعده هاى الهى (نابودى شرک و پیروزى توحید) به پیامبر(ص) «أولم یروا أنَّا نأتى الأرض ننقصها من أطرافها» جمله «أولم یروا ...» به منزله دلیلى است بر پدیدار شدن و تحقق یافتن تهدیدهاى الهى به مشرکان و وعده هاى الهى به اهل ایمان. ۳- خداوند ، آدمیان را به تدریج مى میراند و از میان مى برد. «أولم یروا أنَّا نأتى الأرض ننقصها من أطرافها» ۴- خداوند کفرپیشگان و منکران رسالت پیامبر(ص) را به هلاک ساختن آنان و از میان بردنشان تهدید کرد. «أولم یروا أنَّا نأتى الأرض ننقصها من أطرافها» ۵- حکومت و فرمانروایى بر هستى از آنِ خداوند است. «والله یحکم» ۶- حکم و فرمان خداوند در هستى نافذ و حتمى الوقوع است. «والله یحکم لامعقّب لحکمه» «تعقیب» (مصدر معقّب) یعنى به منظور انجام کارى در پى کسى یا چیزى رفتن. قرائن حاکى است که مراد از تعقیب در آیه شریفه ، در پى حکم خدا رفتن به منظور باطل کردن آن است که جمله «لامعقّب لحکمه» آن را نفى مى کند. ۷- هیچ کس و هیچ چیز نمى تواند حکم و فرمان خدا در هستى را نقض کند و آن را بى اثر سازد. «لامعقّب لحکمه» ۸- از میان رفتن کفرپیشگان و کوتاه شدن سیطره آنان از زمین ، از فرمانهاى خداوند است که نقض نخواهد شد و تحقق خواهد یافت. «أولم یروا أنَّا نأتى الأرض ننقصها من أطرافها والله یحکم لامعقّب لحکمه» ۹- خداوند ، اعمال و رفتار آدمیان را محاسبه مى کند و بر اساس آن ، ایشان را سزا مى دهد. «و هو سریع الحساب» ۱۰- مجازاتهاى الهى قانونمند و داراى نظامى خاص «و هو سریع الحساب» ۱۱- خداوند سریع الحساب است. «و هو سریع الحساب»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲- «عن أبى عبدالله(ع) [فى قوله: «أوَلم یروا أنّا نأتى الأرض ننقصها»]: ننقصها بذهاب علمائها و فقهائها و خیار أهلها  ; [منبع: مجمع البیان، ج ۵، ص ۴۶۱ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۱، ح ۲۰۲.] از امام صادق(ع) روایت شده است: [مراد از«ننقصها» در سخن خدا: «أو لم یروا أنَّا نأتى الأرض ننقصها ...» این است که]: با رفتن علما، فقها و خوبان اهل زمین، از زمین مى کاهیم».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
  • تحقّق وعده الهی درباره پیروزی و گسترش اسلام+۱ آیه
  • گسترش اسلام در زمین، با کم شدن حاکمیّت کفرپیشگان و از دست رفتن سرزمینهای انان+۱ آیه
  • توجّه به گسترش اسلام و توسعه قلمرو ان، راهی برای پیبردن کافران به تحقّق وعدههای الهی (نابودی شرک و پیروزی توحید) به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • تحقّق وعده الهی، درباره پیروزی و گسترش اسلام+۱ آیه
  • انحصار حاکمیّت و فرمانروایی، به خداوند یکتا+۱ آیه
  • هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۳ آیه
  • تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۲ آیه
  • سریع بودن حسابرسی خداوند، از بندگان+۱ آیه
  • حسابرسی خداوند، سریع و غیرقابل تجدیدنظر
  • سرعت در حسابرسی، در راستای اعمال قدرت و حکم الهی بر زمین و زمینیان
  • گسترش حاکمیّت مؤمنان از سوی خدا و کاستن پی در پی از حاکمیّت کفرپیشگان
  • خداوند، حاکم و فرمانروای مطلق هستی
  • نابودی تدریجی کافران و کوتاه شدن سیطره انان بر زمین، از اثار حاکمیّت خدا
  • حق تشریع و قانونگذاری، تنها از انِ خدا+۲ آیه
  • خداوند، داور مطلق قیامت، برای حلّ نهایی و حسابرسی اختلافات بندگان
  • کاستن از زمین، با تخریب ابادانیهای ان+۱ آیه
  • اگاه نبودن مشرکان به کاهش تدریجی حاکمیّت شرک، در پی گسترش اسلام، مورد پرسش انکاری خدا
  • کاهش قلمرو حاکمیت کفر بر زمین با گسترش اسلام، امری اشکار و مشاهده نشدن ان از سوی مشرکان، مورد پرسش انکار امیز خدا+۱ آیه
  • اگاه نبودن مشرکان به کاهش تدریجی حاکمیّت شرک، در پی گسترش اسلام، مورد پرسش انکاری خدا
  • توطیه و حیله ها در برابر خداوند، محکوم به شکست+۷ آیه
  • دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۱ آیه
  • تفکّر و توجّه به مرگ و میر ادمیان و انقراض جوامع و تمدّنها، مایه عبرت انسانها+۱ آیه
  • صاحبان علم و اگاهی، دارای ارزش و منزلت والا نزد خدا
  • واقع شدن قضای خداوند، در زمان مقرّر، بدون تاخیر+۱ آیه
  • قضای خداوند، غیرقابل تغییر و تخلّف ناپذیر در وقوع
  • کاستیهای زمین و دگرگونی های ان، به قضای الهی
  • شکست مکر و نیرنگ مکاران در برابر خدا+۷ آیه
  • توجه به گسترش اسلام و توسعه روز افزون ان، دلیلی بر حقانیت وعدههای الهی، به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
واژه‌ها