سوره رعد(الرعد)، آیه ۴۰ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۵۴
وَإِن مَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ
و اگر پارهای از مجازاتها را که به آنها وعده میدهیم به تو نشان دهیم، یا (پیش از فرا رسیدن این مجازاتها) تو را بمیرانیم، در هر حال تو فقط مأمور ابلاغ هستی؛ و حساب (آنها) برماست.
معنی کلمات و عبارات
«الْبَلاغُ»: تبلیغ. ابلاغ رسالت (نگا: آلعمران / ، مائده / و ). «الْحِسَابُ»: محاسبه. بازپرسی. «وَ إِن مَّا نُرِیَنَّکَ ...»: (نگا: زخرف / و ).
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱- خداوند منکران رسالت پیامبر(ص) را همواره به عذابهاى دنیوى تهدید مى کرد. «و إن مَّا نرینّک بعض الذى نعدهم»
تحقق بخشیدن برخى از عذابهاى موعود در حیات پیامبر(ص) - که مفاد «نرینّک بعض الذى نعدهم أو نتوفینّک» است - حاکى از آن است که مراد از وعیدها (نعدهم) عذابهاى دنیوى است.
۲- برخى از عذابهاى وعده داده شده به منکران رسالت ، در حیات پیامبر(ص) تحقق یافت. «و إن مَّا نرینّک بعض الذى نعدهم»
کلمه «بعض» در آیه شریفه گویاى برداشت فوق است ; یعنى، آن کلمه مى رساند که سخن درباره برخى از عذابهاى اعلام شده است ; که احتمالاً پس از وفات پیامبر(ص) تحقق مى یابد (أو نتوفینّک) ولى آن بعض دیگر یا پیش از نزول این آیه تحقق یافته و یا پس از آن در زمان حیات پیامبر(ص) تحقق خواهد یافت.
۳- نزول عذابهاى دنیوى بر کفرپیشگان و متخلّفان از آیین الهى حتى پس از وفات پیامبر(ص) نیز امرى محتمل و ممکن است. «و إن مَّا نرینّک بعض الذى نعدهم أو نتوفینّک»
۴- تحقّق و عدم تحقّق تهدیدهاى ابلاغ شده به کفرپیشگان ، در اختیار پیامبر(ص) نبود. «و إن مَّا نرینّک بعض الذى نعدهم أو نتوفینّک فإنما علیک البلغ»
۵- وظیفه پیامبر(ص) ابلاغ انذارها و تهدیدهاست نه تحقق بخشیدن به آنها «فإنما علیک البلغ»
حصر در جمله «إنما علیک البلاغ» (وظیفه تو فقط ابلاغ است) حصرى اضافى و نسبى است و در قیاس با مفاد «إن مَّا نرینّک ...» مى باشد ; یعنى ، تحقق یافتن و یا نیافتن تهدیدها برعهده تو نیست ، آنچه وظیفه توست ابلاغ است.
۶- خداوند از اینکه پیامبر(ص) وظیفه خویش (ابلاغ رسالت) را به تحقق تهدیدهاى اعلام شده وابسته بداند ، برحذر داشت. «و إن مَّا نرینّک بعض الذى نعدهم... فإنما علیک البلغ»
۷- پیامبر(ص) در انتظار سر رسیدن تهدیدها و وعیدهاى ابلاغ شده به منکران رسالت بود. «و إن مَّا نرینّک بعض الذى نعدهم ... فإنما علیک البلغ»
۸- حسابرسى بندگان در شأن خداوند است نه وظیفه اى برعهده پیامبر(ص) «و علینا الحساب»
تقدیم «علینا» بر «الحساب» دلالت بر حصر دارد. بنابراین «علینا الحساب» ; یعنى، حساب بندگان تنها برعهده ماست نه برعهده تو و نه غیر تو. قابل ذکر است که جمله «علینا الحساب» عطف بر «إنما علیک البلاغ» است نه بر «علیک البلاغ»، زیرا در این صورت «إنما» بر «علیک الحساب» داخل شده و معناى جمله چنین مى شود: «فقط حسابرسى بر ماست نه چیز دیگر» و این معنا قطعاً مراد نیست.
۹- پیامبران نیز همانند دیگر انسانها وفات مى کنند. «أو نتوفینّک»
۱۰- مرگ و میر انسانها به دست خدا و در اختیار اوست. «أو نتوفینّک»
۱۱- حسابرسى و مجازات کفرپیشگان و منکران رسالت در دنیا «و علینا الحساب»
از آن جا که مقصود از تهدیدهاى اشاره شده در این آیه عذابهاى دنیوى است ، معلوم مى شود مراد از حساب در جمله «علینا الحساب» نیز حسابرسى در دنیاست.
۱۲- عذابهاى وعده داده شده به کفرپیشگان ، قانونمند و داراى حساب و کتاب تعیین شده و مشخص «و عنده أمّ الکتب ... و علینا الحساب»
۱۳- خداوند ، کفرپیشگان را پس از اتمام حجت حسابرسى مى کند و به مجازات مى رساند. «فإنما علیک البلغ و علینا الحساب»
وقوع جمله «و علینا الحساب» - که گویاى حسابرسى و مجازات کفرپیشگان است - پس از «إنما علیک البلاغ» - که گویاى ابلاغ و اتمام حجت است - مى رساند که خداوند پیش از ابلاغ دین و اتمام حجت ، کافران را مجازات نمى کند.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابلاغ رسالت محمدانتظارات محمدحسابرسی از کافرانحسابرسی دنیوی مکذبان انبیاحسابرسی دنیوی کافراننزول عذاب پس از محمدکیفر دنیوی مکذبان انبیاتحقق وعیدهای خداابلاغ تهدیدهای خداقانونمندی وعیدهای خداوعید به کافرانحسابرسی انسان هاعذاب مکذبان محمدانذار از عذاب دنیویمرگ انبیاکیفر دنیوی کافرانتهدید مکذبان محمدنهی به محمدمحدوده اختیارات محمدعذاب دنیوی کافرانشؤون خداقانونمندی کیفرهای خدااتمام حجت بر کافرانبشر بودن انبیاحسابرسی خدامنشأ مرگاختیارات خداتبلیغ محمدمحدوده مسؤولیت محمدعذاب کافراناتمام حجت خداکیفر کافراننواهی خداتهدیدهای خدامسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- ازاد بودن انسانها در انتخاب دین+۱۵ آیه
- نفی شیوههای زورمدارانه در انجام رسالت پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) و ازاد بودن مردم در پذیرش اسلام+۱۷ آیه
- توجّه به گسترش اسلام و توسعه قلمرو ان، راهی برای پیبردن کافران به تحقّق وعدههای الهی (نابودی شرک و پیروزی توحید) به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- واداشتن مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۱۸ آیه
- هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۲ آیه
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۵ آیه
- تهدید خداوند به مشرکان، برای حسابرسی از انان
- انحصار حق حسابرسی از بندگان، به خداوند+۴ آیه
- لزوم تبلیغ از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برابر مکرهای کافران
- اکراه مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۱۷ آیه
- ازادی انسانها، در انتخاب دین+۱۵ آیه
- رایی / اسماوصفات+۴ آیه
- بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ+۲ آیه
- روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ+۲ آیه
- روح انسان، تمام حقیقت وی+۲ آیه
- جدایی روح از بدن، هنگام مرگ+۲ آیه
- قبض روح انسانها به امر خداوند، هنگام مرگ+۲ آیه
- واقع شدن قضای خداوند، در زمان مقرّر، بدون تاخیر+۲ آیه
- تبلیغ دین و دعوت مردم به ان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- اجتناب پیامبر صلی الله علیه و اله از اکراه و اجبار مردم، در دعوتهای خود+۱۶ آیه
- دلداری و تسلّای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به رویگردانی کافران از دعوت او+۸ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۵ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل مکر و نقشه مشرکان
- ابلاغ پیامهای الهی به مردم، فلسفه رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- موظّف نبودن پیامبر صلی الله علیه و اله در مورد اجبار مسلمانان به هدایت+۷ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به اتمامحجّت بر مردم+۹ آیه
- ابلاغ پیام الهی به صورت روشن و اشکار، وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- نسخ، امری مختص به خداوند و در اختیار او+۲ آیه
- تبلیغ پیام الهی، امری واجب بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- ابلاغ وحی خداوند به مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- توجه به گسترش اسلام و توسعه روز افزون ان، دلیلی بر حقانیت وعدههای الهی، به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- وعده خداوند به عذاب استیصال مشرکان+۴ آیه