سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۶۰ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۳
وَلَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَا مِنكُم مَّلَائِكَةً فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ
و هرگاه بخواهیم به جای شما در زمین فرشتگانی قرار میدهیم که جانشین (شما) گردند!
معنی کلمات و عبارات
«مِنکُمْ»: به جای شما. از خود شما. «مَلآئِکَةً»: فرشتگان. فرزندان پاک فرشتهگونه. «یَخْلُفُونَ»: فرشتگان جایگزین فرشتگان شوند. فرشتگان جایگزین فرزندان شما گردند. فرشتگان به جای پیغمبران قرار گیرند و به عنوان پیغمبرانی به سوی شما فرستاده شوند. فرزندان فرشتهگون، جایگزین شما شوند «وَ لَوْ نَشَآءُ ...»: این آیه برداشت معانی گوناگونی دارد: الف - اگر ما بخواهیم به جای شما، فرشتگانی در زمین قرار میدهیم که جانشین شما گردند. ب - اگر ما بخواهیم به جای شما فرشتگانی در زمین پدید میآوریم تا در آن زندگی کنند و جانشین یکدیگر گردند. ج - اگر ما بخواهیم از شما - با تغییر خلقت - فرشتگانی به وجود میآوریم تا در زمین جایگزین شما شوند. د - اگر ما بخواهیم از شما فرزندانی فرشتهگون و پرهیزگار پدیدار و در زمین جایگزین شما مینمائیم (نگا: محمّد / ). ه - اگر ما بخواهیم به جای شما انسانها، پیغمبرانی از فرشتگان ترتیب و به میان شما گسیل میداریم و در زمین جایگزین پیغمبران میسازیم.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، توانا بر جایگزین ساختن فرشتگان وحى پذیر، به جاى انسان هاى وحى ستیز «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة فى الأرض یخلفون»
با توجه به آیات پیشین که در مورد مخالفت مشرکان مکه با پیام وحى بود، استفاده مى شود که آیه شریفه درصدد اثبات مطلب بالا است.
۲ - انتخاب پیامبران از میان فرشتگان، امرى آسان براى خداوند «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة فى الأرض »
برداشت یاد شده بدین احتمال است که آیه شریفه پاسخى باشد به انتظار مشرکان مکه که توقع فرشته بودن پیامبر را داشتند.
۳ - پیامبران، موجوداتى از سنخ انسان ها و نه فرشتگان «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة فى الأرض »
برداشت یاد شده بدین احتمال است که آیه شریفه پاسخى باشد به انتظار مشرکان مکه که توقع فرشته بودن پیامبر را داشتند.
۴ - تبدیل ماهیت انسانى به فرشته (مجرد)، امرى ممکن براى خداوند «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة»
گروهى از مفسران آیه شریفه را ناظر بدین معنا دانسته اند که اگر خداوند بخواهد، مى تواند فرزندان انسان را فرشته قرار دهد که جانشین او در زمین گردند.
۵ - خداوند، مى تواند انسان ها را خوى فرشتگى بخشد و آنان را مطیع و فرمانبر خویش قرار دهد. «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة فى الأرض یخلفون»
برداشت یاد شده بنابراین نکته است که مراد از «لجعلنا منکم ملائکة» این باشد که، مى توانیم خوى عصیان و طغیان را از شما باز گیریم و شما را همانند ملائکه مطیع و فرمانبردار خود قرار دهیم. علامه در «المیزان» این احتمال را پذیرفته اند.
۶ - خداوند، قادر به آفرینش انسان هایى فرشته صفت هم چون عیسى(ع) * «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة»
گروهى از مفسران منظور از این آیه را، ایجاد انسان هایى فرشته صفت دانسته اند که در صدد رفع استبعاد مشرکان نسبت به قدرت ویژه انسان هایى هم چون عیسى(ع) که مى توانست مردگان را زنده کند و بیماران را شفا بخشد.
۷ - بعید شمردن شیوه آفرینش عیسى(ع)، نشأت یافته از بى توجهى به قدرت بى نهایت خداوند است. «و لمّا ضرب ابن مریم مثلاً ... إن هو إلاّ عبد أنعمنا ... و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة»
برداشت یاد شده با توجه به دو نکته است: الف) «لمّا ضرب ابن مریم» نظر به جنبه خلقت عیسى(ع) دارد. ب) این آیه در مقام رفع استبعاد و انکار مشرکان مکه است که براى خداوندى که قادر به آفرینش تمامى انسان ها به صورت ملک است، خلقت عیسى(ع) بدون پدر امرى ساده مى باشد.
۸ - نبوت و رسالت، امرى برخاسته از مشیت و اراده خداوند است. «و لو نشاء لجعلنا منکم ملئکة»