سوره صف(الصف)، آیه ۵ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۵۱
وَ إِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَ قَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَ اللَّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
(به یاد آورید) هنگامی را که موسی به قومش گفت: «ای قوم من! چرا مرا آزار میدهید با اینکه میدانید من فرستاده خدا به سوی شما هستم؟!» هنگامی که آنها از حق منحرف شدند، خداوند قلوبشان را منحرف ساخت؛ و خدا فاسقان را هدایت نمیکند!
معنی کلمات و عبارات
«لِمَ تُؤْذُونَنِی»: (نگا: احزاب / ). «زَاغُوا»: منحرف شدند از حق و حقیقتی که موسی (ع) آورده بود. «أَزَاغَ اللهُ قُلُوبَهُمْ»: خدا دلهایشان را از پذیرش حق و حقیقت و گرایش به راستی و درستی کج و منحرف کرد. خداوند انحراف ظاهری آنان را به انحراف باطنی ایشان سرایت داد.
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱ - داستان گفتوگوى موسى(ع) با قوم خویش و آزارهاى آنان نسبت به آن حضرت، دربردارنده درس هاى سازنده و عبرت آموز «و إذ قال موسى لقومه یقوم لم تؤذوننى»
فرمان الهى به یاد کرد گفتوگوى موسى(ع) با قومش و...، نشانه مشتمل بودن آن بر درس هاى سازنده براى امت اسلام است. ضمناً باید توجه داشت که کلمه «إذ» در «إذ قال»، مفعول براى فعل محذوف (اُذکر) است.
۲ - موسى(ع)، مورد اذیت و آزار مستمر قوم خویش «و إذ قال موسى ... لم تؤذوننى»
تعبیر «تؤذوننى» به صیعه مضارع - به جاى «آذیتمونى» - بیانگر آن است که موسى(ع) از سوى قومش، به صورت مکرر مورد اذیت و آزار قرار مى گرفت.
۳ - بنى اسرائیل، به حقانیت موسى(ع) معرفت و آگاهى داشتند. «و قد تعلمون أنّى رسول اللّه»
۴ - موسى(ع)، پیامبرى مبعوث شده براى بنى اسرائیل «و قد تعلمون أنّى رسول اللّه إلیکم»
۵ - بنى اسرائیل، به رغم آگاهى از رسالت الهى موسى(ع)، آن حضرت را مورد آزار قرار مى دادند. «لم تؤذوننى و قد تعلمون أنّى رسول اللّه إلیکم»
۶ - علم و آگاهى، مسؤولیت آور است. «لم تؤذوننى و قد تعلمون أنّى رسول اللّه إلیکم»
برداشت یاد شده، با توجه به این است که موسى(ع) در نکوهش قوم خویش، به علم و آگاهى آنان استناد کرده است.
۷ - آزار دادن رسولان و برگزیدگان الهى، امرى بس زشت و ناپسند «لم تؤذوننى و قد تعلمون أنّى رسول اللّه إلیکم»
۸ - بنى اسرائیل، به رغم اندرزهاى موسى(ع)، از اذیت و آزار آن حضرت دست برنداشتند. «یقوم لم تؤذوننى ... فلمّا زاغوا»
جمله «فلمّا زاغوا» بیانگر آن است که بنى اسرائیل، به جاى پذیرش نصیحت هاى موسى(ع)، بر اذیت هاى خویش نسبت به آن حضرت پاى فشردند.
۹ - بنى اسرائیل، بر اثر پافشارى بر آزاررسانى به موسى(ع)، از راه راست منحرف شدند. «لم تؤذوننى ... فلمّا زاغوا»
«زیغ» به معناى میل و انحراف است.
۱۰ - آزاررسانى به پیامبران و برگزیدگان الهى، درپى دارنده انحراف از صراط مستقیم «لم تؤذوننى ... فلمّا زاغوا»
۱۱ - خداوند، دل هاى بنى اسرائیل را بر اثر انحراف آنان از حق، منحرف کرد. «فلمّا زاغوا أزاغ اللّه قلوبهم»
۱۲ - قلب آدمى، داراى تمایل فطرى به حق و حرکت در راه مستقیم است. «فلمّا زاغوا أزاغ اللّه قلوبهم»
منحرف شدن قلب بر اثر گناه، موقوف بر آن است که پیش از آن متمایل به حق بوده و - به اصطلاح - مصداق «قلب سلیم» باشد.
۱۳ - عمل آدمى، موجب بروز تغییرات در قلب و فطرت او است. «فلمّا زاغوا أزاغ اللّه قلوبهم»
جمله «أزاغ اللّه قلوبهم» جواب «لمّا زاغوا» است; یعنى، تا کسانى خود منحرف نشوند، خداوند دل هاى آنان را منحرف نمى کند.
۱۴ - هدایت انسان ها، در دست خداوند است. «و اللّه لایهدى القوم الفسقین»
۱۵ - آزار رسانان به موسى(ع)، مردمانى فاسق بودند. «لم تؤذوننى ... و اللّه لایهدى القوم الفسقین»
۱۶ - انسان هاى فاسق، داراى قلب هاى منحرف «أزاغ اللّه قلوبهم و اللّه لایهدى القوم الفسقین»
۱۷ - فاسقان، از هدایت الهى محروم اند. «و اللّه لایهدى القوم الفسقین»
۱۸ - اذیت و آزار رسولان و برگزیدگان الهى، مایه محروم شدن از هدایت او است. «لم تؤذوننى ... و اللّه لایهدى القوم الفسقین»
۱۹ - خداوند، مسلمانانِ صدراسلام را به عواقب و پیامدهاى آزاررسانى به پیامبراکرم(ص) هشدار داد. «و إذ قال موسى لقومه ... و اللّه لایهدى القوم الفسقین»
با توجه به این که خطاب در این آیات، متوجه مسلمانان است; به نظر مى رسد یادآورى داستان موسى(ع) و اذیت هاى بنى اسرائیل نسبت به آن حضرت و پیامدهاى ناگوار آن، هشدارى به مسلمانان است.
۲۰ - ضعف و سستى برخى از مسلمانان صدراسلام در جنگ و جهاد، موجب آزار دیدن پیامبر(ص) گردید. «یأیّها الذین ءامنوا لم تقولون ... لم تؤذوننى و قد تعلمون أنّى رسول اللّه إلیکم»
سخن در آیات پیشین، درباره کسانى است که شعار جهاد مى دهند ولى از شرکت در صفوف مجاهدان سر باز مى زنند و یا بر فرض شرکت، ضعف و سستى نشان مى دهند. به نظر مى رسد مطرح ساختن موضوع آزارهاى یهود به موسى(ع)، براى بیان این نکته باشد که ضعف و سستى در جهاد و تخلف از فرمان هاى پیامبر(ص) در جهاد، موجبات آزار رسول خدا(ص) را فراهم کرده و همان عواقبى را در پى خواهد داشت که براى قوم موسى در پى داشت.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اذیت انبیاآثار اذیت رسولان خداآثار اذیتهای بنی اسرائیلآثار انحراف بنی اسرائیلآثار سستی مسلمانان صدر اسلامآثار لجاجت بنی اسرائیلانحراف فاسقانانذار مسلمانان صدر اسلامبی تأثیری مواعظ موسیزمینه اذیت محمدصفات فاسقانعوامل مؤثر در فطرتقلب فاسقانمنشأ انحراف بنی اسرائیلموعظه ناپذیری بنی اسرائیلناپسندی اذیت رسولان خدافاسقان بنی اسرائیلعلم بنی اسرائیلآثار اذیت محمداذیت موسیاذیتهای بنی اسرائیلحقانیت رسالت موسیانبیا ی بنی اسرائیلگمراهگری خداآثار سستی در جهادفطریت حق طلبیعوامل مؤثر در روحمحرومیت فاسقانعوامل مسؤولیتعبرت از قصه موسیلجاجت بنی اسرائیلعوامل انحرافعوامل محرومیت از هدایتمقامات موسیمحرومان از هدایتنبوت موسیهدایتگری خدافطریات انسانانذارهای خدامنشأ هدایتآثار علمتاریخ بنی اسرائیلعوامل عبرتآثار عملقصه موسیتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۸)
- ازار رساندن بنیاسراییل به موسی(علیه السلام)، باعث انحراف انان از حق
- محرومیّت بنیاسراییل از رحمت و هدایت الهی، در پی ازار رساندن انان به موسی(علیه السلام)
- ازاررسانی بنیاسراییل به موسی(علیه السلام) به رغم اگاهی انان به رسالت وی
- نکوهش بنیاسراییل از سوی موسی(علیه السلام)، به دلیل ازارهای انان
- اهلکتاب، خواستار نابودی اسلام
- ارتداد، باعث محرومیّت از هدایت الهی
- ارتداد و انحراف بنیاسراییل از دین حق سبب محرومیت انان از هدایت الهی+۱ آیه
- اذیّت و ازار موسی(علیه السلام) از سوی بنیاسراییل، باعث انحراف دلهای انان از مسیر حق
- انحراف دلهای بنیاسراییل از راه حق و صواب، مایه گمراهی و محرومیّت انان از لطف و هدایت الهی
- ازار و ایذای موسی(علیه السلام) از سوی بنیاسراییل+۱ آیه
- فسق گروهی از بنیاسراییل، موجب محرومیّت انان از هدایت الهی
- رویگردانی بنیاسراییل از حق و گرایش انان به باطل، باعث گمراهی انان
- فسق بنیاسراییل، از عوامل گمراهی انان
- استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۴ آیه
- ناروا بودن اذیّت موسی(علیه السلام) از سوی بنیاسراییل+۱ آیه
- منحرف شدن دلهای بنیاسراییل از حق، به حکم خدا و بر اثر انحراف انان از حق
- حرمت اذیّت و ازاررسانی به انبیا+۱ آیه
- اذیّت موسی(علیه السلام) از سوی بنی اسراییل، عملی حرام+۱ آیه
- حرمت ارتداد و رویگردانی از ایمان به شرک+۴ آیه
- معذور بودن جاهل (قاصر)
- سؤال توبیخ امیز موسی(علیه السلام) از بنی اسراییل، درباره ازار رساندن به وی، به رغم اگاهی به رسالتش
- سؤال توبیخ امیز موسی(علیه السلام) از بنی اسراییل، درباره ازار رساندن به وی، به رغم اگاهی به رسالتش
- شکوه موسی(علیه السلام)، از ازار و اذیّت بنی اسراییل
- انسانها، مختار در انتخاب راه هدایت و یا ضلالت
- قلب، جایگاه گمراهی+۱ آیه
- گمراهی بنی اسراییل با اذیّت موسی(علیه السلام)، موجب گمراهی قلبی انان از جانب خدا
- اذیّت و ازار بنی اسراییل نسبت به موسی(علیه السلام)، عامل گمراهی انان از مسیر حق
- رویگردانی بنی اسراییل از حق و گرایش انان به باطل، باعث گمراهی انان
- فسق و خروج از اطاعت الهی، موجب گمراهی+۵ آیه
- فسق بنی اسراییل، از عوامل گمراهی انان
- فسق و تبهکاری، موجب محرومیّت از هدایت الهی+۴ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به یاداوری سرگذشت موسی(علیه السلام) و قومش+۱ آیه
- انحراف قلب، معلول رفتار ادمی+۱ آیه
- انحراف قلبهای فاسق بنی اسراییل، کیفر انحراف انان از دین
- انسانهای فاسق، دارای قلبهای منحرف از دین
- قلوب انحراف یافته فاسقان، فاقد صلاحیت برای هدایت
- اجتناب از ازار و ایذای دیگران، با سخنان نسنجیده از اداب معاشرت+۲ آیه
- سؤال توبیخامیز موسی علیه السلام از بنیاسراییل، درباره ازار رساندن به وی، به رغم اگاهی به رسالتش
- ازار رسانی بنیاسراییل به موسی علیه السلام به رغم اگاهی انان به رسالت وی
- نکوهش بنیاسراییل از سوی موسی علیه السلام به دلیل ازارهای انان
- شکوه موسی علیه السلام از ازار و اذیت بنیاسراییل
- استفاده موسی علیه السلام از تحریک عواطف در تبلیغ قوم خود+۴ آیه
- ملامت بنیاسراییل از جانب موسی علیه السلام به دلیل ازارهای انان
- سرزنش بنیاسراییل از سوی موسی علیه السلام به دلیل ازار و ایذای انان نسبت به وی
- موسی علیه السلام نسبت به قوم خود، رهبری مهربان و راهنمایی دلسوز+۳ آیه
- هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۴ آیه
- اذیّت و ازار رسولان و برگزیدگان الهی، مانع هدایت
- فسق، عامل منع هدایت الهی+۴ آیه