سوره طور(الطور)، آیه ۱۸ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۴
فَاكِهِينَ بِمَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ وَوَقَاهُمْ رَبُّهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ
و از آنچه پروردگارشان به آنها داده و آنان را از عذاب دوزخ نگاه داشته است شاد و مسرورند!
معنی کلمات و عبارات
«فَاکِهِینَ»: افراد شاد و مسرور (نگا: یس / ، دخان / ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - شادمانى تقواپیشگان در بهشت، از عطایاى پروردگار به آنان «فکهین بما ءاتیهم ربّهم»
«فاکه» (از مصدر «فکاهه») به معناى شادمان است.
۲ - بهشت و نعمت هاى گسترده آن، مایه بهرهورى و لذت کامل بهشتیان - و نه مانند امکانات محدود و ناقص دنیوى - * «فکهین بما ءاتیهم ربّهم»
ممکن است که «فاکهین»، تعریض به امکانات دنیا داشته باشد که معمولاً بشر قادر به بهرهورى کامل از آنها نیست و لذت آن، آمیخته با محرومیت ها است.
۳ - شادمانى و عیشِ بهشتیان، فضل الهى در قبال تعهد و تقواى ایشان «إنّ المتّقین ... فکهین بما ءاتیهم ربّهم»
۴ - بهشت، جلوه ربوبیت خداوند، در حق تقواپیشگان «إنّ المتّقین فى جنّ-ت ... ءاتیهم ربّهم»
مطرح ساختن ربوبیت خداوند، در مقام اعطاى بهشت به پرهیزکاران و نیز اضافه «رب» به «هم»، مطلب بالا را افاده مى کند.
۵ - یاد نعمت ها و تعظیم عطایاى خداوند، نقل مجلس انس متقین، در بهشت * «فکهین بما ءاتیهم ربّهم»
در معناى «فاکهین» گفت و گوهاى دوستانه در مجالس انس آورده شده است.
۶ - رهایى از عذاب دوزخ در پرتو ربوبیت خداوند، خود نعمتى بزرگ براى تقواپیشگان «و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم»
۷ - بهشتیان، مسرور و شادمان از لطف پروردگار خویش، به خاطر رهایى از دوزخ «فکهین بما ءاتیهم ربّهم و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم»
۸ - «جحیم»، از نام هاى دوزخ «و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم»
۹ - آتش دوزخ، سخت برافروخته و ملتهب «عذاب الجحیم»
«جحمه» (مبدأ اشتقاق «جحیم») به شدت افروختگى و التهاب آتش اطلاق مى شود.
۱۰ - تقواپیشگان، مورد حفاظت خداوند از گرفتارى به جهنم، در قبال تلاش آنان براى حفظ ارزش هاى الهى در دنیا «إنّ المتّقین ... و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم»
با توجه به این که ریشه «متقین» و «وقاهم» از یک ماده مى باشد، ممکن است تعبیر «وقاهم» اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
۱۱ - اعتراف متقین به نقش اصلى ربوبیت خداوند، در هدایت آنان به بهشت و نجات از دروخ «فکهین بما ءاتیهم ربّهم و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم»
قید «بماآتاهم...» مى رساند که پارسایان بهشتى، در عین برخوردارى از نعمت ها، گرفتار غفلت نشده و مغرور به تقواى خود نمى باشند; بلکه توجه دارند که به هر نعمتى رسیده اند و از هر بلایى که رهیده اند جز در پرتو امداد و رهنمودهاى رشد آفرین خداوند و الطاف او نبوده است.
۱۲ - ربوبیت و تکامل بخشى خداوند، داراى تداوم حتى درجهان آخرت «فکهین بما ءاتیهم ربّهم و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم»
در صورتى که اضافه «ربّ» به «هم»، بیانگر ربوبیت قبلى و فعلى خداوند نسبت به بهشتیان باشد - و نه صرفاً به لحاظ گذشته - معلوم مى گردد که جریان تکامل بخشى در جهان آخرت نیز تداوم دارد. گفتنى است که تربیت کردن - که در واژه «ربّ» هست - عبارت است از ایجاد حالتى در شىء پس از حالت قبل، تا زمانى که به حد تمام و کمال برسد. (مفردات راغب)
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اقرار متقینتداوم ربوبیت خداتقوای بهشتیانتکامل اخروی انسان هاذکر نعمت در بهشتعوامل لذایذ اخروی بهشتیانمربی بهشتیانمنشأ هدایت متقیننعمت نجات از جهنمپاداش دینداری متقینآثار حفظ ارزشهانعمتهای متقینمنشأ نجات از جهنمپاداش بهشتیانمنشأ نجات متقینسرور بهشتیانسرور اخروی متقینعوامل سرور بهشتیانویژگی نعمتهای بهشتمجلس انس بهشتیانعوامل نجات از جهنمنعمتهای بهشتیانپاداش تقواجحیمشعله آتش جهنمنامهای جهنمویژگیهای آتش جهنممشمولان فضل خدامراتب نعمتفضایل متقینمتقین در بهشتویژگیهای بهشتموجبات بهشتمشمولان لطف خدانشانه های ربوبیت خداعطایای خداآثار ربوبیت خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۰)
- شادی بهشتیان، از عطایای خداوند به انان+۵ آیه
- بهشتیان، دریافتکنندگان عطایای خداوند+۳ آیه
- تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۸ آیه
- رعایت تقوای الهی، موجب تربیت و کمال انسان+۴ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
- تقوا، مایه نجات ادمی از عذاب دوزخ+۴ آیه
- بهشت و نعمتهای ان، از پاداشهای متقین+۸ آیه
- دعای پرهیزکاران در دنیا، برای بهرهمندی از بهشت و اجابت ان از جانب خداوند+۲ آیه
- خداوند، مصونیّتبخش بهشتیان از جهنّم+۳ آیه
- جحیم، از نامهای دوزخ+۲ آیه
- برخورداری تقواپیشگان، از نعمتهای بهشتی، مقتضای ربوبیّت خدا+۴ آیه
- متّقین، شادمان و مسرور از عطایای خدا در بهشت+۱ آیه
- دعا و نیایش متّقین به درگاه خداوند، زمینه ساز راهیابی انان به بهشت و رهایی از دوزخ+۳ آیه
- دعای متّقین در دنیا، برای بهره مندی از بهشت و اجابت ان از سوی خداوند+۲ آیه
- توجّه متّقین به نیکی و رحمت گسترده خداوند، موجب گرایش انان به دعا برای بهره مندی از بهشت و نعمتهای ان+۲ آیه
- متّقین در بهشت برخوردار از رفاه و اسایش کامل+۵ آیه
- به سر بردن بهشتیان در فضایی سرشار از سرور، در قیامت+۲ آیه
- شادمانی پرهیزگاران در بهشت، از عطایای پروردگار به انان+۱ آیه
- مُؤتی/ اسماوصفات+۲ آیه
- شادمانی متّقین در بهشت از نعمتهای داده شده به انان، از سوی پروردگار+۱ آیه