سوره نبأ(النبإ)، آیه ۳۶ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۳
معنی کلمات و عبارات
«جَزَآءً»: مفعول مطلق است. «عَطَآءً»: عطیّه و تفضّل الهی. بدل از (جَزَآءً) است. «حِسَاباً»: کافی و وافی. بسنده. یعنی نعمتها و عطیّههای خداوندی آن اندازه به بهشتیان میرسد که خواهند گفت: ما را بس! مصدر است و در معنی اسم فاعل، یعنی مُحاسِب. بدین معنی که بهشتیان را به گفتن: (حَسْبُنَا) میکشاند. صفت (عَطَآءً) است.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - بهشت و نعمت هاى آن، پاداش و مزد تقواپیشگى است. «إنّ للمتّقین ... جزاء»
«جزاء» مفعول مطلق و تأکید کننده مفاد «إنّ للمتّقین مفازاً» است.
۲ - خداوند، به اقتضاى ربوبیت خویش، تقواپیشگان را از پاداش هاى اخروى بهره مند مى سازد. «جزاء من ربّک»
۳ - پیامبر(ص)، فراهم آورنده زمینه دستیابى تقواپیشگان به پاداش هاى آخرت «ربّک»
خطاب به پیامبر(ص) در «ربّک»، گویاى آن است که آن حضرت در رسیدن متقین به بهشت و نعمت هاى آن، نقش اساسى داشته است.
۴ - بهره مند ساختن تقواپیشگان از پاداش هاى آخرت، جلوه تدبیر خداوند در ترفیع بخشیدن به مقام پیامبر(ص) است. «ربّک»
«ربّ» مصدر و به معناى تربیت است و مجازاً در معناى «تربیت کننده» استعمال مى شود (مفردات راغب). تأکید بر واژه «ربّک»، گویاى آن است که اعطاى پاداش به متقین، در راستاى تربیت پیامبر(ص) و افزودن رشد آن حضرت است.
۵ - پاداش هاى بهشتیان، عطا و تفضّل خداوند است. «عطاء»
«عطاء» اسم مصدر و به معناى پرداختن و نیز به معناى چیزى است که به دیگرى پرداخته مى شود. راغب در «مفردات» مى گوید: «این کلمه به جایزه و بخشش اختصاص یافته است».
۶ - پاداش اعمال بندگان، بر خداوند الزامى نیست. «جزاء ... عطاء»
توصیف نعمت هاى اخروى به دو وصف «جزاء» - که در مقابل عمل است - و «عطاء» - که بدون توجّه به عمل داده مى شود - حاکى از آن است که خداوند آنچه را در آخرت، برابر اعمال انسان به او مى دهد، از روى تفضّل و احسان است; نه این که انسان استحقاق آن را داشته باشد.
۷ - نعمت هاى اعطایى خداوند به بهشتیان، تأمین کننده تمام خواسته هاى ایشان است. «حسابًا»
«حساباً» اسم مصدر براى «إحساب» است و «أحسب»; یعنى، عطا را افزایش داد تا حدى که دریافت کننده گفت: «حسبى» ;یعنى، مرا کافى است (تاج العروس) و ممکن است «حساباً» مصدر و به معناى محاسبه کردن باشد. در هر صورت به دلیل صفت بودن آن براى «عطاء»، معناى مصدرى ندارد; بلکه به معناى «مُحْسَب» (کافى) و یا «محسوب» (شمرده شده) است. در برداشت یاد شده، معناى اول مورد نظر است.
۸ - پاداش و عطاهاى خداوند به بهشتیان، داراى نظم و حسابى خاص و مناسب با درجات تقواى آنان است. «إنّ للمتّقین ... عطاء حسابًا»
چنانچه «حساب» به معناى اسم مفعول (محاسبه شده) باشد، مراد از جزاء حساب شده، جزائى است که با میزان اعمال تقواپیشگان مناسب باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۴۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۳۱–۳۶ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۳۱–۳۶ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۳۱–۳۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۱–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۳۵–۳۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
زمینه پاداش اخروی متقینمنشأ مقامات محمدمنشأ پاداش بهشتیانرد تکلیف بر خدامراتب پاداشهای خداتأمین خواسته های بهشتیانقانونمندی پاداشهای خداپاداش اخروی متقینموجبات نعمتهای بهشتتناسب پاداش با عملویژگیهای نعمتهای بهشتپاداش تقوامراتب تقوامنشأ پاداشپاداش بهشتپاداش متقینپاداش عملنقش محمدموجبات بهشتنشانه های ربوبیت خداعطایای خداآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- انگور بهشتی از پاداشهای الهی برای پرهیزکاران+۲ آیه
- رستگاری بهشتیان، در سایه دستیابی به بهشت+۴ آیه
- بهشت، پاداش خداوند به بندگان، در مقابل اعمالانان+۶ آیه
- تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۱۱ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
- بهشت و نعمتهای ان، از پاداشهای متقین+۱۱ آیه
- دقیق بودن حسابرسی خداوند، در قیامت+۴ آیه
- برخورداری تقواپیشگان، از نعمتهای بهشتی، مقتضای ربوبیّت خدا+۳ آیه
- برخورداری متقین از بهشت و نعمتهای ان، عطیه ای الهی به انان+۳ آیه
- نعمتهای بهشتی، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۴ آیه
- پاداش دهی به اهل تقوا در قیامت، جلوه رحمت گسترده خداوند+۵ آیه
- متّقین در بهشت برخوردار از رفاه و اسایش کامل+۹ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه