سوره معارج(المعارج)، آیه ۱ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۸
معنی کلمات و عبارات
«سَأَلَ»: درخواست کرد. تقاضا کرد. «سَآئِلٌ»: خواستار. تقاضا کننده. تنوین آن برای تحقیر است. «عَذَابٍ وَاقِعٍ»: عذاب رخ دهنده. مراد عذاب استیصال دنیوی و یا عذاب دردناک و سرمدی اخروی است. یعنی فرد حقیری از مستکبران گفت: اگر راست میگوئی که بلا و مصیبت دنیوی، و یا عذاب شدید اخروی حق است، هم اینک از خدا بخواه که ما را بدان گرفتار کند (نگا: انفال / ، ص / ). معنی دیگر آیه: پرسندهای درباره عذاب محقّق الوقوع اخروی پرسش کرد که: کی میآید؟ مرادش این بود که هرگز نمیآید.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - گروهى از کافران عصر بعثت، خواستار شتاب در نزول عذاب الهى در دنیا «سأل سائل بعذاب واقع»
به گفته مفسران، سؤال در این آیه، به معناى طلب و دعا است; ازاین رو بهوسیله «با» متعدى شده است; یعنى، «دعا داع بعذاب واقع».
۲ - وعده خداوند، به عذاب شدن کافرانِ حق ناپذیر در عصر بعثت «سأل سائل بعذاب واقع»
۳ - کافران مخالف رسالت پیامبر(ص)، گروهى لجوج و حق ناپذیر «سأل سائل بعذاب واقع»
مفسران بر این عقیده اند که کافران، این سخن را از سر لجاجت بر زبان مى آوردند; چنان که در آیه ۳۲ از سوره «انفال» از آنان چنین یاد شده است: «و إذ قالوا اللّهم إن کان هذا هو الحقّ من عندک فأمطر علینا حجارة من السماء أو ائتنا بعذاب ألیم».
۴ - یکى از عناصر کافر صدراسلام (نضربن حارث)، از سر استهزا خواست عذابى که پیامبر(ص) از آن سخن مى گوید، بر وى نازل شود. «سأل سائل بعذاب واقع»
به گفته مفسران سائل در این آیه، شخصى به نام «نضربن حارث» است. (مجمع البیان و تفاسیر دیگر)
۵ - «عن جعفربن محمد(ع) عن آبائه(ع) قال: لمّا نصب رسولُ اللّه علیّاً یوم غدیرخم... فقَدِمَ على رسول اللّه النُّعمان بن الحرث الفِهْرى فقال: أمرتَنا عن اللّه أن نشهدَ أن لا إله إلاّ اللّه و أنّک رسولُ اللّه... فقَبِلْناها ثمّ لم تَرْضَ حتّى نصبتَ هذا الغلام ... فهذا شىء منک أو أمرٌ من عند اللّه ... فولّى النعمان الحرث و هو یقول: «اللّهم إن کان هذا هو الحقّ من عندک فأمطر علینا حجارة من السماء» ... و أنزل اللّه تعالى: «سأل سائل بعذاب واقع...» امام صادق(ع) از پدرانش روایت نموده است: چون رسول خدا(ص) در غدیرخم على(ع) را به امامت منصوب کرد ... نعمان بن حرث فهرى، جلوى آن حضرت ایستاد و با [اعتراض] گفت: از جانب خدا به ما امر کردى که شهادت به یگانگى خدا و رسالت تو دهیم، و ما پذیرفتیم. سپس راضى نگشتى تا این جوان را بر ما منصوب کردى ... حال این (نصب على(ع)) از طرف خودت مى باشد یا دستورى از جانب خداوند است ... نعمان در حالى که به رسول خدا(ص) پشت کرده بود، مى گفت: «اللّهم إن کان هذا هو الحقّ من عندک فأمطر علینا حجارة من السماء» ... پس خداوند متعال آیه «سأل سائل بعذاب واقع...» را نازل نمود».
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استهزاهای نضربن حارثخواسته های نعمان بن حارثقصه غدیرخماستهزای وعیدهای خداعذاب کافران صدراسلامامامت امام علیخواسته های کافران صدراسلاموعده عذابدرخواست تعجیل در عذابحق ناپذیری کافران صدراسلاماستهزاهای کافران صدراسلامدرخواست عذابلجاجت کافران صدراسلاماستهزای محمدوعیدهای خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- ایمان به معاد و باور به کیفر شدن کفار، زمینه صبر و بردباری+۴ آیه
- درخواست بارش سنگ از سوی کافران صدر اسلام+۱ آیه
- درخواست نزول عذاب در صورت حقّانیّت ولایت امیرمؤمنان(علیه السلام)
- ناتوانی کافران از دفع عذاب الهی+۱ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۱ آیه
- اعتراض نعمان بن حرث به ولایت علی(علیه السلام)، موجب نزول عذاب بر وی
- عذاب شدن کافران لجوج عصر بعثت امری قطعی از سوی خداوند و غیر قابل دفع برای هیچ کس+۱ آیه
- عناد و لجاج برخی کافران در برابر حق تا مرز رضایت به نابودی خویش و گرفتار شدن به عذاب الهی+۱ آیه
- درخواست عجولانه کافران از پیامبر صلی الله علیه و اله برای نزول عذاب+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به صبر جمیل و به دور از هرگونه بیتابی و شِکوه، در برابر خیرهسری دشمنان+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور صبر در برابر خواستههای غیرمنطقی دشمن+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور شکیبایی، در مورد درخواست عذاب برای کافران+۲ آیه
- نعمان بن حرث
- وعده خداوند به عذاب شدن کافران حقناپذیر+۱ آیه
- اعتراض نعمان بن حرث به ولایت علی علیه السلام موجب نزول عذاب بر وی