سوره سبأ(سبإ)، آیه ۵۱ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۴
وَ لَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلاَ فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ
اگر ببینی هنگامی که فریادشان بلند میشود امّا نمیتوانند (از عذاب الهی) بگریزند، و آنها را از جای نزدیکی (که حتّی انتظارش را ندارند) میگیرند (از درماندگی آنها تعجّب خواهی کرد)!
معنی کلمات و عبارات
«وَ لَوْ تَری»: (نگا: سبأ / ). «فَزِعُوا»: به هراس افتادند. سراسیمه شدند. «لا فَوْتَ»: هیچ رهائی نیست. مراد از (فَوْتَ) گریز و مهلت است. یعنی اصلاً خدا بدیشان مهلت نمیدهد و راه گریزی هم ندارند. «مَکَانٍ قَرِیبٍ»: مراد این است که در اسرع وقت از نزدیکترین محلّ گرفتارشان میسازند. این آیه بیانگر حال آشفته کافران در آغاز هنگامه رستاخیز است (نگا: / - ). یا این که وضع نابسامان آنان به هنگام بلایای نابود کننده و عذاب استیصال در دنیا است (نگا: غافر / - ).
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - فزع و ناراحتى مشرکان به هنگام برانگیخته شدن در قیامت «و لو ترى إذ فزعوا»
مرجع ضمیر «فزعوا» به قرینه آیات قبل - که در آنها سخن از مشرکان بود - مشرکان است. در این که زمان فزع آنان چه وقتى است؟ احتمالات چندى (مثل دم مرگ، زمان حشر، عذاب دنیا، غزوه بدر و...) وجود دارد. برداشت یاد شده - به قرینه آیه ۵۴ همین سوره - بنابر احتمال دوم است.
۲ - هیچ یک از مشرکان، راه گریزى از پیشگاه خداوند نخواهند داشت. «فلافوت»
۳ - فزع و گرفتارى مشرکان در قیامت، مسلّم و قطعى است. «و لو ترى إذ فزعوا فلافوت و أُخذوا»
یادآورى وضعیت مشرکان با فعل هاى ماضى «فزعوا» و «اُخذوا»، حکایت از قطعیّت ناراحتى و گرفتارى آنان دارد.
۴ - برانگیخته شدن مشرکان در قیامت، حادثه اى است شگفت آور. «و لو ترى إذ فزعوا فلافوت»
جواب «لو» به قرینه «إذ فزعوا»، مى تواند چیزى محذوف مثل «أمراً هائلاً» و «أمراً عجیباً» باشد.
۵ - هنگامه مرگ مشرکان، هنگامه اى دیدنى و عجیب است. «و لو ترى إذ فزعوا»
بر این احتمال که زمان فزع، زمان مرگ بوده و جواب «لو» چیز محذوفى مثل «لرأیت أمراً عجیباً» باشد، نکته یاد شده قابل استفاده است.
۶ - گرفته شدن و مؤاخذه مشرکان، دور از دسترس نیست و به آسانى انجام مى گیرد. «و أُخذوا من مکان قریب»
۷ - با نزول عذاب بر مشرکان، آنان هیچ راه گریزى نخواهند داشت و عذاب به سرعت آنها را فرا خواهد گرفت. «و لو ترى إذ فزعوا فلافوت و أُخذوا من مکان قریب»
بنابراین که زمان فزع، هنگام نزول عذاب باشد و عبارت «اُخذوا من مکان قریب» کنایه از سرعت عذاب باشد، نکته یاد شده به دست مى آید.
۸ - دلدارى خداوند به پیامبر(ص)، با ذکر فرجام سخت و ناگوار مخالفان آن حضرت «و لو ترى إذ فزعوا فلافوت و أُخذوا من مکان قریب»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حتمیت فزع اخروی مشرکانسرعت عذاب مشرکانسهولت مؤاخذه مشرکانشگفتی حشر اخروی مشرکانشگفتی مرگ مشرکانفرار از محضر محمدفزع اخروی مشرکانفرجام شوم دشمنان محمدفرار از عذابحشر اخروی مشرکانحتمیت عذاب مشرکانمشرکان در قیامتدلداری به محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- خروج سفیانی و گرفتاری او و لشکریانش به عذاب الهی در اخرالزّمان
- اظهار ایمان از سوی کافران، پس از اشکار شدن نشانههای مرگ+۱ آیه
- کفر و گناه کافران، سبب دشواری جانکندن انان+۴ آیه
- ترس شدید و بیتابی کافران در حال جاندادن+۱ آیه
- نبود هیچ راه رهایی و چارهای برای کافران هنگام، جاندادن+۱ آیه
- لحظه احتضار کافران، لحظه جدایی بین انان و ارزوهایشان+۲ آیه
- بیاثر بودن توبه و ایمان کافران، پس از مشاهده نشانههای مرگ+۲ آیه
- هراسان بودن گمراهان، از سختی جاندادن+۱ آیه
- کفر کافران، باعث سختی جاندادن انان+۳ آیه
- هراس و اضطراب کافران در قیامت
- اضطراب کافران و عدم امکان گریز از عذاب الهی
- ایمان، نجات بخش ادمی از گرفتاریهای قیامت+۱ آیه
- اعلان ایمان، ازسوی کافران، پس از گرفتار شدنشان به عذاب خدا+۱ آیه
- بیتاثیربودن ایمان هنگام وقوع عذاب+۴ آیه
- بیاثربودن ایمان در قیامت+۵ آیه
- اثر نداشتن ایمان اضطراری به خدا، هنگام رویارویی با کیفر و عذاب الهی+۳ آیه
- ترس شدید و بی تابی کافران، در حال جان دادن+۱ آیه
- خوف شدید و بی تابی کافران، هنگام برپایی قیامت+۱ آیه
- خوف مشرکان قریش، هنگام برپایی قیامت
- خوف شدید و بی تابی مشرکان، هنگام فرارسیدن مرگ
- خوف مشرکان قریش به هنگام مرگ یا قیامت، سبب ایمان اوردن انان به قران+۱ آیه
- ترس و وحشت شدید مشرکان قریش، هنگام مرگ
- ترس شدید مشرکان، هنگام مرگ یا قیامت، سبب ایمان بی حاصل انان+۱ آیه
- اظهار ایمان مشرکان، در قیامت و بی تاثیری ان+۱ آیه
- ترس شدید مشرکان، هنگام مرگ یا قیامت، سبب ایمان بی حاصل انان+۱ آیه
- شک و تردید کافران مشرک به قران، قبل از مرگ+۳ آیه
- خروج سفیانی و گرفتاری او و لشکریانش به عذاب الهی در اخر الزّمان
- اظهار ایمان به هنگام مشاهده عذاب و اثر نداشتن ان+۵ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۷ آیه
- خوف مشرکان به هنگام مرگ یا قیامت، سبب ایمان اوردن انان به قران+۱ آیه
- بی اثر بودن ایمان، در قیامت+۶ آیه
- اضطراب کافران در قیامت، پیامد کفرورزی انان در دنیا+۱ آیه
- کفر کافران، باعث سختی جان دادن انان+۳ آیه
- کافران، گرفتار دلهره و اضطراب، در برابر عذاب الهی+۱ آیه