سوره سبأ(سبإ)، آیه ۸ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۲۹
أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذَابِ وَ الضَّلاَلِ الْبَعِيدِ
آیا او بر خدا دروغ بسته یا به نوعی جنون گرفتار است؟!» (چنین نیست)، بلکه کسانی که به آخرت ایمان نمیآورند، در عذاب و گمراهی دوری هستند (و نشانه گمراهی آنها همین انکار شدید است).
معنی کلمات و عبارات
«أَفْتَری»: در اصل چنین است: أَإِفْتَری؟ همزه وصل حذف شده و همزه استفهام به حال خود مانده است. «جِنَّةٌ»: جنون. دیوانگی (نگا: اعراف / مؤمنون / و ). «بَلْ»: حرفی است که بر ابطال ماقبل، و اثبات مابعد دلالت میکند. «فِی الْعَذَابِ ...»: مراد عذاب و سرگشتگی دنیوی است که هم اینک در آنند، و یا این که مراد شکنجه و ویلانی اخروی است که چون محقّقاً گریبانگیر کفّار میگردد، انگار هم اکنون در آنند. «الضَّلالِ الْبَعیدِ»: (نگا: نساء / و و و ابراهیم / و ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - کافران، اظهارات پیامبر(ص) را درباره تجدید حیات انسان ها پس از مرگ، افتراى او بر خدا مى دانستند. «و قال الذین کفروا هل ندلّکم على رجل ینبّئکم ... أفترى على اللّه کذبًا»
۲ - کافران، در اظهار نظرشان درباره پیامبر(ص) و تبلیغ آن حضرت از معاد، مردد بودند و نظرى ثابت و قطعى نداشتند. «رجل ینبّئکم إذا مزّقتم کلّ ممزّق إنّکم لفى خلق جدید . أفترى على اللّه کذبًا أم به جنّة»
«أم» حرف عطف و براى تردید است; یعنى، طبق نظر کافران پیامبر(ص) یا مى داند که معاد، شدنى نیست و در عین حال از آن خبر مى دهد - که افترا به خدا است - و یا از آن خبر ندارد و سخنى جنون آمیز بر زبان جارى مى سازد.
۳ - اظهار تعجب کافران از اظهارات پیامبر(ص) درباره تحقق قطعى معاد «ینبّئکم إذا مزّقتم کلّ ممزّق إنّکم لفى خلق جدید . أفترى على اللّه»
همزه «أفترى» براى استفهام تعجیبى است و حکایت از اظهار شگفتى کافران از اظهار نظر پیامبر(ص) درباره معاد مى کند.
۴ - کافران، بازآفرینى انسان ها را - پس از قطعه قطعه شدن - از سوى خداوند، امرى ناشدنى مى دانستند. «هل ندلّکم على رجل ینبّئکم إذا مزّقتم کلّ ممزّق إنّکم ...أفترى على اللّه»
کافران مدعى بودند که امر بازآفرینى انسان ها در قیامت - که پیامبر(ص) مطرح مى کند - افترا به خداوند است. احتمال دارد از این جهت باشد که آنان این امر را حتى براى خدا ناشدنى مى دانستند. ازاین رو مى گفتند اسناد چنین امرى به خدا، دروغ بستن به او است.
۵ - کافران، پیامبر(ص) را به خاطر اظهار امکان بازآفرینى انسان ها در قیامت، متهم به جنون مى کردند. «و قال الذین کفروا هل ندلّکم على رجل ... أم به جنّة»
۶ - کافران، امکان بازآفرینى انسان ها را پس از قطعه قطعه و پراکنده شدن، امرى عقلانى نمى دانستند. «و قال الذین کفروا ... إذا مزّقتم کلّ ممزّق إنّکم لفى خلق جدید . أفترى على اللّه کذبًا أم به جنّة»
این که کافران به خاطر اظهار امکان تجدید حیات انسان ها پس از مرگ، به آن حضرت نسبت جنون دادند; به دست مى آید که احتمالاً آنان چنین اظهاراتى را اصلاً عاقلانه نمى دانستند.
۷ - دفاع خداوند از پیامبر(ص)، به خاطر اتهامى که کافران به آن حضرت نسبت داده بودند. «أفترى على اللّه کذبًا أم به جنّة بل»
«بل» براى اضراب و رد تردیدى است که کافران درباره حضرت رسول(ص) مطرح کردند; یعنى، آنچه کافران مى گویند، هیچ کدام درست نیست.
۸ - کسانى که به آخرت ایمان نمى آورند ، گرفتار عذاب خواهند شد. «الذین لایؤمنون بالأخرة فى العذاب»
۹ - کسانى که به عالم آخرت ایمان نمى آورند، در گمراهى ژرف اند. «الذین لایؤمنون بالأخرة فى العذاب و الضلل البعید»
۱۰ - ایمان نیاوردن به آخرت، کیفر دارد و انسان را در وادى بس بى راهه قرار مى دهد. «الذین لایؤمنون بالأخرة فى العذاب و الضلل البعید»
آوردن موصول به جاى اسم ظاهر (الکافرون) دلالت مى کند که ایمان نیاوردن، علت گرفتارى در عذاب و واقع شدن در گمراهى دور و دراز است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تعجب کافران صدراسلامتهمت افتراگویی به محمدعقلانیت معادنعمتهای کافران صدراسلامکیفر کفر به آخرتگمراهی مکذبان آخرتشک کافران صدراسلامعذاب مکذبان آخرتتهمتهای کافران صدراسلامکافران صدراسلام و محمدآثار کفر به آخرتتجدید حیات انسان هاتکذیب معادبینش کافران صدراسلامحمایت از محمدتهمت جنون به محمدتهمت دروغگویی به محمدمراتب گمراهیتهمت به محمداستبعاد معادمکذبان معادافترا به خدابینش کافرانعوامل گمراهیاهل عذابموجبات عذابتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
- رسیدن به بالاترین درجه گمراهی، از اثار کفر به اخرت+۲ آیه
- گرفتار شدن در عذابی جانکاه، سزای کفر به اخرت+۲ آیه
- ایمان به جهان اخرت از ارکان اساسی ایین اسلام+۳ آیه
- متّهم ساختن پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به افترا بر خدا، درباره اخبار حضرت از زنده شدن دوباره در قیامت، از جانب مشرکان+۱ آیه
- شگفتی انکار معاد و عالم اخرت، با توجّه به مخلوق خدا بودن اسمان و زمین
- تعجّب کافران از اظهارات پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره حتمیّت معاد+۱ آیه
- تعجّب کافران از اظهارات پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره تحقّق قطعی معاد+۱ آیه
- انکار عالم اخرت، در دوران جاهلیّت+۱ آیه
- تهمت جنون به محمّد(صلی الله علیه واله)، از سوی کافران عصر وی+۱۱ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، مبرّا و منزّه از جنون+۹ آیه
- حرمت کفر به اخرت+۹ آیه
- وجوب ایمان به ایات الهی+۱ آیه
- حرمت کفر به اخرت+۱۱ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برابر اتّهام کافران به ان حضرت+۱ آیه
- سؤال کافران و منکران معاد برای اگاهی همکیشان خود، از وجود پیامبری خبر دهنده درباره تحقق معاد+۱ آیه
- سؤال استهزاامیز کافران، از هم مسلکان خود، درباره اظهارات پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر حیات مجدد و معاد انسانها+۱ آیه
- سؤال انکارامیز کافران از معاد و حیات دوباره انسان بعد از مرگ+۲ آیه
- سؤال تعجّب امیز کافران از هم مسلکان خود، درباره اظهارات پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر وقوع معاد+۱ آیه
- سؤال منکران معاد از همدیگر پیرامون قاطعیّت پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره تحقّق معاد+۱ آیه
- ایمان نیاوردن به اخرت، موجب گمراهی+۳ آیه
- ضلالت و گمراهی، دارای مراتب و شدّت و ضعف+۱ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۵ آیه
- افترا و بهتان زدن، عملی قبیح از نظر عقل+۲ آیه
- کفر به اخرت، سبب عذاب و کیفر+۸ آیه
- کفر به اخرت، موجب گمراهی و انحراف+۲ آیه
- افترای به محمّد صلی الله علیه و اله، درپیدارنده عذاب اخرتی+۱ آیه
- نسبت جنون به پیامبر صلی الله علیه و اله، از اتّهامات مشرکان به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱۲ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله با ردّ اتّهام جنون از ان حضرت+۹ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر متّهم ساختن وی به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان ان حضرت+۴ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر اتّهام جنون به ان حضرت، از ناحیه مشرکان+۱۲ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در مقابل اتّهام جنون به او+۱۰ آیه
- منزّه بودن پیامبر صلی الله علیه و اله از هرگونه جنون و دیوانگی+۹ آیه
- منزّه بودن محمّد صلی الله علیه و اله، از هرگونه جنون و دیوانگی+۱۰ آیه
- اظهار تعجّب کافران صدر اسلام، از اظهارات محمّد صلی الله علیه و اله، درباره تحقّق قطعی معاد+۱ آیه
- انکار تمسخرامیز کافران، در مورد معاد و افترای جنون به محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- دیوانه خواندن پیامبر صلی الله علیه و اله از جانب کافران، به انگیزه مبارزه با وی+۱۱ آیه
- تنزیه پیامبر صلی الله علیه و اله و سالم دانستن وی از بیماری جنون، از جانب خداوند+۱۰ آیه
- تعجّب انکارامیز کافران، از معاد و حیات مجدّد خود+۳ آیه