آیه ۱ سوره ص

«ص»: از حروف مقطّعه است (نگا: بقره / . «ذِی الذِّکْرِ»: پرآوازه. بزرگوار. یادآورنده. بیانگر. قرآن دارای صیت همه‌جا گیر و عظمت فراگیر بوده، و انسان را به یاد خدا و معاد می‌اندازد، و او را به ارزشهای وجودی خدا آشنا می‌گرداند، و با بیان آسمانی، ظلمات غفلت و پرده‌های فراموشکاری انسانی را کنار می‌زند. «وَالْقُرْآنِ ذِی الذِّکْرِ»: جمله قسمیّه است و جواب آن محذوف است و تقدیر چنین است: وَالْقُرْآنِ ذِی الذِّکْرِ، إِنَّکَ صَادِقٌ وَ إِنَّ هذَا الْکلامَ مُعْجِزٌ.

محمد بن یعقوب کلینى بعد از چهار واسطه از جابر و او از امام باقر علیه‌السلام نقل نماید که فرمود: ابوجهل با افرادى از قریش نزد ابوطالب آمدند و گفتند: برادرزاده ات ما و خدایان ما را آزار می‌رساند. به او بگو که از خدایان ما دست بردارد ما نیز از خداى او دست برمی‌داریم. ابوطالب کس نزد پیامبر فرستاد و او را نزد خود طلبید. پیامبر نزد ابوطالب آمد، دید در نزد او مشرکین گرد آمده اند پس از ورود فرمود: السلام على من اتبع الهدى یعنى سلام و درود بر کسانى که از هدایت حق پیروى کنند سپس نزد ابوطالب نشست. ابوطالب گفتار ابوجهل را به وى گفت، پیامبر فرمود: من کارى به آن‌ها ندارم جز این که آنان را به کلمه اى که سیادت آنان در ذکر و گفتار آنست دعوت می‌کنم. ابوجهل گفت: آن کلمه کدام است، فرمود: بگویند لا اله الّا اللّه. ابوجهل با قریش پس از شنیدن آن انگشتان خود را در گوش‌هاى خویش فروبردند و گفتند: ما تا به حال چنین کلمه اى نشنیده ایم سپس این آیات نازل شد. ابن عباس گوید: ابوطالب مریض بود، قریش نزد او آمدند در حالتى که پیامبر در نزد وى بود قریش از دست محمد نزد ابوطالب زبان به شکایت گشودند. ابوطالب به پیامبر گفت: اى برادرزاده از اینان چه می‌خواهى؟ پیامبر گفت: اى عمّ، از آن‌ها می‌خواهم که فقط یک کلمه واحدة را که به آن‌ها سیادت مى بخشد و سبب جزیه گرفتن از عجم می‌شود بر زبان جارى کنند. گفت: آن یک کلمه چیست؟ گفت: بگویند لا اله الّا اللّه. قریش گفتند: عجیب است که ما تمام خدایان ما را به یک خدا تبدیل نمائیم سپس این آیات نازل گردید.

البرهان فی تفسیر القرآن. مسند احمد و صحیح نسائى و صحیح ترمذى و حاکم صاحب المستدرک.

۱ - سوگند خداوند به قرآن «و القرءان» «واو» در «و القرآن» براى قسم است; یعنى، «اُقسم بالقرآن...». ۲ - قرآن، کتابى با عظمت و بلند مرتبه در پیشگاه خداوند «و القرءان» سوگند خداوند به قرآن، حاکى از عظمت و بلند مرتبه بودن آن است. ۳ - سوگند خداوند به قرآن، مبنى بر حقانیت و درستى رسالت پیامبراسلام(ص) «و القرءان» برداشت یاد شده مبتنى بر این دیدگاه است که جواب قسم (و القرءان) - به قرینه آیات مشابه مانند «و القرآن الحکیم * إنّک لمن المرسلین» در سوره «یس» و... - مربوط به رسالت پیامبراسلام(ص) است و تقدیر آن چنین مى باشد: «و القرءان ذى الذکر إنّک لمن المرسلین یا إنّک صادق». ۴ - قرآن، یادآور دانستنى هاى فراموش شده و بیدارگر فطرت خفته انسان ها «و القرءان ذى الذکر» «ذکر» به معناى استحضار و یادآورى اندوخته ها و دانستنى ها است. توصیف قرآن به «ذکر» مى تواند به این خاطر باشد که این کتاب، یادآور دانستنى هایى است که فراموش شده و یا بیدارگر فطرت خفته انسانى است که از دانستنى هاى فطرى خود غفلت ورزیده است. ۵ - سوگند براى اثبات و یا تأکید مطلب حق، جایز است. «و القرءان ذى الذکر» از سوگند خداوند براى اثبات راستى رسالت پیامبر(ص) و الهى بودن قرآن، مطلب یاد شده استفاده مى شود.

۶ - از ائمه - علیهم السلام - روایت شده: «إنّ الحروف المفتحة بها السور من المتشابهات التى إستأثر اللّه تعالى بعلمها و لایعلم تأویلها إلاّ هو; [منبع: مجمع البیان، ج ۱، ص ۱۱۲; نورالثقلین، ج ۱- ، ص ۳۰، ح ۸.] حروف [مقطعه] - که سوره ها با آنها آغاز مى شود - از متشابهاتى است که خدا علم آنها را به خود اختصاص داده و تأویل آنها را غیر از او کسى نمى داند».